قوانین کتابخانهها
هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور
آييننامة انجمنهاي كتابخانههاي عمومي كشور (مصوب 20/10/1374)
آييننامة انجمنهاي كتابخانههاي عمومي كشور (مصوب 20/10/1374)
مقدمه
با توجه به گسترش كمي و كيفي كتابخانههاي عمومي و پذيرش كتابخانههاي روستايي، مساجد و غيردولتي به عنوان كتابخانههاي عمومي، آييننامة انجمنهاي كتابخانههاي عمومي كشور بدين شرح اصلاح ميشود:
فصل اول ـ تشكيل انجمن كتابخانه
ماده 1 ـ در اجراي مصوبات قانون تأسيس كتابخانههاي عمومي، انجمن كتابخانه در مركز استان، شهرستان، بخش، شهر و دهستان با اين تركيب تشكيل ميشود:
الف ـ امام جمعه (در مناطقي كه امام جمعه نداشته باشد نمايندة امام جمعه شهرستان مركزي منطقه در محل).
ب ـ استاندار و فرماندار (مركز استان)، فرماندار (شهرستان)، بخشدار (مركز بخش و شهر)، دهدار (مركز دهستان).
ج ـ شهردار.
د ـ مدير كل، رئيس اداره، نمايندة فرهنگ و ارشاد اسلامي (در مناطقي كه فرهنگ و ارشاد اسلامي نمايندگي نداشته باشد مسؤول كتابخانه به عنوان نماينده در انجمن شركت خواهد كرد).
ه ـ مديركل، رئيس، مسؤول آموزش و پرورش.
و ـ مديركل، رئيس، مسؤول اوقاف و امور خيريه.
ز ـ مديركل، رئيس، مسؤول جهاد سازندگي (يا مدير، رئيس، مسؤول ترويج و مشاركت مردمي وزارت).
ح ـ رئيس سازمان برنامه و بودجه استان.
ط ـ رئيس سازمان صدا و سيماي مركز استان.
ي ـ معاون مديركل فرهنگ و ارشاد اسلامي در امور انجمنها و كتابخانهها (مركز استان)، مسؤول امور انجمنها و كتابخانهها در شهرستان، مركز بخش، شهر و دهستان.
ك ـ متخصص علوم كتابداري و اطلاعرساني.
ل ـ معتمدان محل دو نفر يا بيشتر متناسب با جمعيت و شرايط مناطق.
تبصره 1 ـ در مناطقي كه تمام شرايط براي تشكيل انجمن فراهم نباشد، با وجود 7 نفر كه يك نفر از آنان الزاماً مسؤول كتابخانه خواهد بود، انجمن كتابخانه تشكيل ميشود.
تبصره 2 ـ در اولين جلسه انجمن، اعضاء معتمد با پيشنهاد مسؤول فرهنگ و ارشاد اسلامي و تأييد اكثريت اعضا، انتصابي، انتخاب خواهند شد.
ماده 2 ـ انجمن كتابخانه داراي شخصيت حقوقي مستقل است.
ماده 3 ـ اعضاء انجمن از ميان خود يك نفر را به سمت رياست انجمن و دو عضو ديگر را به سمت نايب رئيس و خزانهدار برميگزينند و معاون مديركل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان در امور انجمنها و كتابخانهها سمت دبيري انجمن در مركز استان و قائممقامي ايشان را در ساير انجمنهاي استان به عهده خواهد داشت و مسؤول امور انجمنها و كتابخانههاي عمومي شهرستان سمت دبيري انجمن در شهرستان، بخش، شهر و دهستان را عهدهدار خواهد بود.
ماده 4 ـ خدمت اعضاء انجمن كتابخانه افتخاري و مدت اعتبار عضويت آنان چهار سال است.
تبصره 1 ـ در صورت فعاليت مؤثر هر يك يا مجموعه اعضاء انجمن بنا به پيشنهاد مديريت امور انجمنهاي دبيرخانه هيأتامناي كتابخانهها، رياست و دبير كل هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور به نحو مقتضي از آنان تقدير به عمل خواهد آورد.
تبصره 2 ـ هر گاه يكي از اعضاء انتصابي انجمن تغيير كند يا مستعفي شود يا فوت كند يا محكوميتي پيدا كند كه منجر به محروميت از حقوق اجتماعي شود، جانشين وي براي بقيه مدت منصوب ميشود.
تبصره 3 ـ در صورت استعفاء، فوت يا محكوميتي كه منجر به محروميت از حقوق اجتماعي شود، عضو جديد معتمد براي بقيه مدت انتخاب ميشود.
فصل دوم ـ جلسات انجمن كتابخانه
ماده 5 ـ انجمن كتابخانه در هر ماه يكبار جلسه خواهد داشت. در موارد ضروري به دعوت دبير انجمن جلسه فوقالعاده تشكيل خواهد شد.
ماده 6 ـ جلسات انجمن كتابخانه با حضور اكثريت اعضاء رسميت مييابد و حضور مسؤول فرهنگ و ارشاد اسلامي و دبيرانجمن در جلسات الزامي است.
تبصره 1 ـ عضويت در انجمن قائم به شخص است.
تبصره 2 ـ سه بار غيبت بدون عذر موجه در يكسال از طرف اعضاء معتمد در حكم استعفاء از عضويت انجمن كتابخانه تلقي خواهد شد.
تبصره 3 ـ غيبتهاي غيرموجه اعضاء انتصابي را دبير انجمن به دبيرخانه هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور اعلام ميكند و موضوع از سوي دبيرخانه هيأتامناء به هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور گزارش خواهد شد.
ماده 7 ـ تصميمات انجمن منحصراً با آراء مثبت نصف به علاوة يك اعضاء حاضر در جلسه قابل اجرا است.
ماده 8 ـ صورت جلسه مشروح مذاكرات و مصوبات انجمن به وسيلة دبير انجمن تهيه و در دفتر مخصوص درج و اهم موارد آن در دو برگ ويژه ثبت ميشود و به امضاء حاضران در جلسه ميرسد.
فصل سوم ـ وظايف و اختيارات انجمن
ماده 9
الف ـ تشكيل دبيرخانه انجمن : در مركز استان معاون امور انجمنها و كتابخانههاي عمومي و قائممقام مديركل فرهنگ و ارشاد اسلامي در انجمنهاي كتابخانههاي عمومي استان و در شهرستان مسؤول امور انجمنها و كتابخانههاي عمومي سمت رياست دبيرخانه انجمن را به عهده خواهند داشت.
ب ـ انجمن با توجه به تعداد كتابخانههاي عمومي تحت پوشش، واحدهاي مورد نياز دبيرخانه انجمن را پيشبيني و از نيروهاي علاقهمند و متخصص استفاده خواهد كرد.
تبصره 1 ـ معاون امور انجمنها و كتابخانهها و دبير انجمن مركز استان موظف به فراهم آوردن زمينه تشكيل گردهمايي سالانه با حضور كلية اعضاء انجمنهاي كتابخانههاي عمومي استان با هماهنگي دبيرخانة هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور است.
تبصره 2 ـ دبيرخانة هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور نمودار تشكيلاتي مناسب دبيرخانة انجمن در استانهاي درجة يك و دو و سه را به تفكيك تهيه و به انجمن اعلام خواهد كرد.
ج ـ افتتاح حساب مخصوص در يكي از بانكهاي محلي براي نگهداري وجوهي كه به موجب قانون، شهرداريها و ساير ادارات و نهادها از محل درآمد خود موظف به تخصيص آن به كتابخانههاي عمومياند و همچنين هدايا و درآمدهاي ديگر و نظارت كلي در مصرف آن.
د ـ فراهم آوردن هر گونه امكانات براي ساخت و توسعة كتابخانهها مانند، تحصيل زمين رايگان با جلب مساعدت سازمانهاي دولتي، عمومي و غيردولتي و افراد خير.
ه ـ تكميل و گسترش كتابخانههاي عمومي موجود در محل.
و ـ تأسيس، تجهيز و نظارت بر نحوة ادارة كتابخانههاي عمومي و خريد كتب و نشريات با توجه به ضوابط ترسيمي از طرف دبيرخانه هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور.
ز ـ ساختن كتابخانه به طور اماني يا از طريق مناقصه با رعايت مقررات.
ح ـ وام گرفتن از بانكها به منظور احداث كتابخانههاي عمومي، پرداخت و استهلاك وام از محل درآمدها.
ط ـ تشويق مردم منطقه به اهدا زمين و كتاب و كمكهاي اقتصادي و اجتماعي به كتابخانههاي عمومي.
ي ـ فراهم آوردن زمينة آموزش كتابداران به ويژه مسؤولان كتابخانهها با عنايت به اولويت و هماهنگي با دبيرخانه هيأتامناي كتابخانهها.
ك ـ كوشش در تأسيس شعب كتابخانههاي عمومي در شهرها، دهستانها و روستاها بنا به مقتضيات و نيازمنديهاي محلي.
ل ـ اتخاذ تدابير لازم براي بسط و ترويج كتابخواني ميان قشرهاي مختلف مردم به ويژه كودكان، نوجوانان، جوانان، نوسوادان، جانبازان، روشندلان، بيماران بيمارستانها و ساير معلولان با ايجاد هماهنگيهاي لازم ميان كتابخانههاي عمومي و ساير نهادها و ادارات.
م ـ تصويب بودجة سالانة كتابخانه عمومي كه به وسيلة دبير انجمن تنظيم و به انجمن كتابخانه پيشنهاد ميشود و ارسال يك نسخة آن به دبيرخانة هيأتامناي كتابخانهها.
ن ـ بررسي و تصويب ترازنامة سالانه كه دبير انجمن تهيه و ارائه ميكند و ارسال نسخهاي از آن به دبيرخانه هيأتامناي كتابخانهها.
تبصره 1 ـ انجمنهايي كه درآمد سالانه آنها كمتر از ده ميليون ريال باشد، تأسيس كتابخانة آن منوط به تصويب هيأتامناي كتابخانهها است.
تبصره 2 ـ كلية پرداختها در محدودة اجراي وظايف قيد شده در اين آييننامه به وسيلة چك و با دو امضاء از سه امضاء رئيس، خزانهدار و دبير انجمن كتابخانه خواهد بود، همچنين كليه اسناد مالي هم به امضاء آنان خواهد رسيد.
تبصره 3 ـ انجمن هر زمان كه صلاح بداند ميتواند از ساير مسؤولان و كارشناسان در جلسات خود استفاده نمايد.
فصل چهارم ـ وظايف دبير انجمن
ماده 10
الف ـ تنظيم بودجه سالانه و تسليم آن به انجمن براي تصويب
ب ـ تهية ترازنامة سالانه و ارسال آن به دبيرخانة هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور پس از تصويب انجمن كتابخانه.
ج ـ ابلاغ مصوبات انجمن به مراجع آن و نظارت بر حسن اجراي مصوبات.
د ـ ارسال به موقع يك نسخه از اصل صورتجلسه ماهانة انجمن به دبيرخانة هيأتامناي كتابخانهها.
ه ـ ارسال گزارش كلي از فعاليتهاي شش ماهة انجمن به دبيرخانه هيأتامناي كتابخانهها.
و ـ هماهنگي و دعوت از اعضاء براي تشكيل جلسات انجمن.
ز ـ نظارت كامل در ايفاي وظايفي كه به عهدة كاركنان كتابخانههاي عمومي گذاشته ميشود.
ح ـ تسليم پيشنهاد احداث ساختمان يا گسترش كتابخانة عمومي در محل به انجمن و تهيه و ارسال نقشه آن براي تأييد و تصويب به هيأتامناي كتابخانهها.
ط ـ ارسال مشخصات اعضاء انجمن برابر ماده 1 اين آييننامه و مطابق ضوابط و جداول، براي صدور احكام، به دبيرخانة هيأتامناي كتابخانهها.
ي ـ اجراي شيوه نامههايي كه دبيرخانه هيأتامناي كتابخانهها به انجمن كتابخانه ابلاغ ميكند.
فصل پنجم ـ استخدام كاركنان كتابخانههاي عمومي
ماده 11 ـ انجمن كتابخانه موظف است از محل درآمدها و جلب مساعدتهاي دولتي، عمومي، غيردولتي و مردمي نسبت به تأمين كمبود كاركنان كتابخانههاي موجود و همچنين استخدام كتابدار براي كتابخانههاي جديدالتأسيس و دبيرخانة انجمن كتابخانهها تا تأمين سمتهاي سازماني با هماهنگي دبيرخانة هيأتامناي كتابخانهها با مراعات آييننامة استخدامي اقدام كند.
ماده 12 ـ اين آييننامه در يك مقدمه و پنج فصل و دوازده ماده و سيزده تبصره در جلسه مورخ 20/10/1374 هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور به تصويب رسيد و براي اجرا به دبيركل هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور ابلاغ شد.
اين آييننامه در يك مقدمه و پنج فصل و دوازده ماده و سيزده تبصره در جلسه مورخ 20/10/1374 هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور به تصويب رسيد و براي اجرا به دبيركل هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور ابلاغ شد.
مجموعه دستورالعمل اداره كتابخانههاي عمومي
فهرست:
آييننامه استفاده از كتابخانه عمومي
دستورالعمل ثبت كتاب
دستورالعمل حذف كتابهاي فرسوده و وجين شده
دستورالعمل پذيرش عضو
برگه خواننده
كاربرد برگه خواننده
مشخصات كارت بايگاني
برگه كتاب (كارت كتاب)
دستورالعمل امانت دادن كتاب
دستورالعمل تحويل كتاب
تقسيمات فضاي كتابخانه
ساماندهي مخزن كتابخانه
تنظيم و ساماندهي قفسههاي كتاب
كتابهاي كودكان
معرفي تازههاي كتاب
راهنماي بازاريابي كتاب و برگهدان
ساماندهي نشريات ادواري
روزنامههاي جاري
دستورالعمل هدايت و راهنمايي مراجعان
مجموعه فوق در فروردين ماه 1380 از دبيرخانه هيأت امناي
كتابخانههاي عمومي كشور به استان ارسال گرديده است.
مقدمه: مجموعهاي كه پيش روي داريد، حاوي دستورالعملهايي براي انجام امور جاري كتابخانهها است، كه براساس پيشنهادها و نظرات گروهي از كارشناسان تهيه و تدوين شده است. اميد است با اجراي آن در كتابخانههاي عمومي شاهد هماهنگي، نظم سازماني و بهرهوري بيشتر اين مراكز باشيم.
آييننامه استفاده از كتابخانههاي عمومي
مصوب جلسه مورخ 27/7/1379 هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور
فصل اول ـ مراجعان
ماده 1 ـ كتابخانه عمومي نهادي اجتماعي است كه براي استفاده عموم تأسيس شده و تمام افراد ميتوانند با عضويت در كتابخانه از كتابها و ديگر منابع آن استفاده نمايند.
تبصره ـ مسؤول كتابخانه ميتواند اجازه دهد در جهت رفع نيازهاي مطالعاتي غيرمستمر افراد به طور موقت در محل كتابخانه از منابع آن استفاده نمايند.
فصل دوم ـ شرايط عضويت
ماده 2 ـ عضويت در كتابخانه منوط به احراز شرايط زير است:
الف ـ تكميل برگ درخواست
ب ـ پرداخت حق عضويت سالانه
ج ـ ارائه شناسنامه يا كارت شناسايي معتبر
د ـ دو قطعه عكس
تبصره 1 ـ اعضاي كتابخانه موظفاند هر گونه تغيير نشاني محل سكونت يا كار را به كتابخانه اطلاع دهند.
تبصره 2 ـ تعيين مبلغ حق عضويت و جريمه ديركرد با انجمن كتابخانه عمومي هر شهر است.
تبصره 3 ـ وجوه واريزي از محل حق عضويت و جريمه ديركرد به حساب انجمن كتابخانه عمومي با موافقت انجمن صرف امور كتابخانه خواهد شد.
تبصره 4 ـ جانبازان، ايثارگران، آزادگان و فرزندان شهدا از پرداخت حق عضويت معاف هستند.
تبصره 5 ـ مسؤول كتابخانه مجاز است افرادي را كه خدمات برجستهاي براي كتابخانه انجام ميدهند به مدت يكسال به عضويت افتخاري كتابخانه بپذيرد.
ماده 3 ـ مدت اعتبار كارت عضويت يك سال از تاريخ صدور است.
ماده 4 ـ كارت عضويت كتابخانه غيرقابل انتقال است.
ماده 5 ـ اعضاي كتابخانه ملزم به رعايت سكوت و نظر كتابخانه هستند و در صورت عدم رعايت مقررات، مسؤول كتابخانه ميتواند كارت عضويت ايشان را لغو نمايد.
فصل سوم ـ مقررات و شرايط امانت كتاب
ماده 6 ـ كتابخانهها ميتوانند دو جلد كتاب و ساير مواد كتابخانهاي را براي مطالعه هر عضو در خارج از كتابخانه به مدت 15 روز امانت دهند. ضمناً امانت سه جلد كتاب و ساير مواد كتابخانهاي براي استفاده در تالار مطالعه كتابخانه بلامانع است. امانت تعداد بيشتر كتاب (حداكثر تا 5 جلد)، منوط به نظر مسؤول كتابخانه است.
تبصره 1 ـ چنانچه كتابي مورد نياز گروهي از استفادهكنندگان باشد، كتابخانه مجاز است مدت امانت را كمتر نمايد.
تبصره 2 ـ چنانچه كتابي قبلاً توسط ساير اعضا در نوبت ذخيره نباشد، تمديد آن بلامانع است.
تبصره 3 ـ اعضا ميتوانند براي دريافت كتاب در نوبت امانت قرار گيرند. كتابخانه موظف است پس از دريافت كتاب مراتب را به متقاضي اطلاع دهد.
ماده 7 ـ چنانچه عضو كتابها را در تاريخ مقرر به كتابخانه تحويل ندهد براي هر روز تأخير مبلغي به عنوان جريمه ديركرد در مقابل صدور رسيد از وي اخذ خواهد شد.
تبصره ـ تكرار تأخير در بازگرداندن كتاب موجب محروميت عضو در استفاده از كتابخانه به مدت سه ماه است.
ماده 8 ـ عدم استرداد كتابهاي امانتي مشمول قوانين كشور در جهت استيفاي حقوق كتابخانه و حفظ اموال عمومي است.
ماده 9 ـ در صورت گم كردن و خدشهدار ساختن كتاب، عضو مكلف به تهيه عين كتاب يا پرداخت بهاي آن به قيمت روز است.
ماده 10 ـ مطالعه كتابها و منابع مشروحه زير فقط در كتابخانه مجاز است :
الف ـ كتابهاي مرجع (واژهنامهها، دايرةالمعارفها، اطلسها و...)
ب ـ كتابهاي خطي و چاپ سنگي.
ج ـ كتابهاي نفيس، كمياب و ناياب.
تبصره ـ امانت شمارههاي قبلي نشريات ادواري پس از دريافت آخرين شماره بلامانع است.
ماده 11 ـ خارج ساختن هر نوع كتاب و نشريه و ديگر مواد از كتابخانه بدون اجازه مسؤولان كتابخانه موجب لغو كارت عضويت و محروميت از استفاده از كتابخانه به مدت يك سال است.
ماده 12 ـ به منظور بررسي موجودي كتابها و ديگر مواد كتابخانهاي (از اول اسفندماه هر سال به مدت ده روز) كتابهاي امانت داده شده جمعآوري و به مراجعين و اعضاي كتابخانه كتاب تحويل نميشود.
ماده 13 ـ خارج ساختن كتابهاي مستعمل، مندرس و غيرقابل استفاده و مفقودي، حسب دستورالعملهاي ابلاغي جاري با تنظيم صورتجلسه با امضاي مسؤول كتابخانه، صاحب جمع اموال و نماينده وزارت امور اقتصادي و دارايي و بالاترين مقام اجرايي اداره كتابخانههاي شهرستان بلامانع است.
تبصره ـ صورت كتابهاي ماده 13 همراه با يك نسخه از صورتجلسه مورد نظر سالانه به دبيرخانه هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور ارسال ميگردد.
دستورالعمل ثبت كتاب
1 ـ كتابهايي كه به كتابخانه وارد ميشود قبل از ثبت در دفتر بايد به دقت مورد بررسي قرار گيرد تا چنانچه از نظر صفحات يا نحوه صحافي و نظاير آن نقص داشته باشد نسبت به رفع آن اقدام و يا جهت تعويض با نسخه سالم با مركز تماس گرفته شود.
2 ـ هر كتابخانه 2 مهر دارد:
الف ـ مهر كتابخانه: اين مهر معمولاً به شكل مدور ساخته ميشود و در آن نام كتابخانه (با حروف درشت)، سال تأسيس كتابخانه و شهري كه كتابخانه در آن قرار دارد حك ميشود.
ب ـ مهر ثبت كتاب: اين مهر معمولاً بهشكل مربعمستطيل ساختهميشود. در اين مهر كلمات شمارهثبت و تاريخ حك ميشود.
3 ـ پس از ثبت مشخصات كتاب در دفتر ثبت، شماره و تاريخ ثبت در صفحه پشت صفحه عنوان درج ميشود.
4 ـ براي ثبت مهر كتابخانه معمولاً سه قسمت از كتاب در نظر گرفته ميشود:
الف ـ روي صفحه عنوان.
ب ـ صفحه رمز كتاب: صفحه رمز توسط كتابخانه تعيين ميشود.
ج ـ صفحه پايان مطالب اصلي كتاب، با فاصله حدود دو خط ماشين تايپ و در وسط صفحه.
5 ـ براي ثبت هر يك از كتابهاي چند جلدي (دورهاي) شماره جداگانه منظور ميشود.
6 ـ براي ثبت نسخههاي مكرر از يك عنوان كتاب شماره جداگانه منظور ميشود.
7 ـ كتاب كودكان و كتابهاي لاتين در دفتر جداگانه ثبت ميشود.
8 ـ به جز كتاب مخصوص كودكان، مجموعهاي كه كمتر از 50 صفحه داشته باشد، كتاب محسوب نميشود و نيازي به ثبت اينگونه مجموعهها نيست.
مراحل آمادهسازي كتاب
پس از ثبت كتاب و انتقال شماره ثبت و تاريخ آن به كتاب و انجام فهرستنويسي يعني تهيه فهرست برگههاي نويسنده، عنوان و موضوع نسبت به آمادهسازي آن به شرح زير اقدام ميگردد.
1 ـ شماره ردهبندي و نشانه مؤلف (شماره راهنما يا شماره بازيابي) با مداد در صفحه پشت صفحه عنوان ثبت ميشود.
2 ـ شماره راهنما يا شماره بازيابي (شماره ردهبندي و نشانه مؤلف) روي برچسب مطابق بر چسبهايي كه از سوي دبيرخانه هيأتامناء توصيه ميشود تايپ شده، سپس برچسب (ليبل) با فاصله 3 سانتيمتر از پايين جلد كتاب در عطف كتاب چسبانده ميشود.
3 ـ جيب كتاب پس از انتقال مشخصات كتاب شامل: نام نويسنده، عنوان كتاب، شماره راهنما (شماره ردهبندي و نشانه مؤلف) و شماره ثبت كتاب بر روي آن در فاصله 3 سانتيمتري از پايين جلد و در مقابل صفحه آخر كتاب چسبانده شده و برگه كتاب (كارت كتاب) در آن قرار ميگيرد.
يادآوري مينمايد: همزمان فهرست برگهها شامل برگه سرشناسه (مؤلف، مترجم، نويسنده، پديدآورنده)، برگه عنوان و برگه موضوع در برگهدان جهت استفاده اعضا و مراجعان به ترتيب حروف الفبا و قواعد برگهآرايي ساماندهي ميشود.
همچنين رف برگهها در برگهدان مربوط كه مورد استفاده كتابداران است براساس شماره ردهبندي يعني چگونگي قرار گرفتن كتاب در قفسه كتابخانه ساماندهي ميشود.
يادآوري مينمايد: شماره ثبت كتاب و تعداد جلد و نيز تعداد نسخهها در پشت هر رف برگه ذكر ميگردد.
دستورالعمل حذف كتابهاي فرسوده و وجين شده
برابر ماده 14 آييننامه استفاده از كتابخانههاي عمومي مصوب 27/7/79 هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور براي حذف كتابهاي مستعمل، مندرس و غيرقابل استفاده و نسخههاي وجين شده به ترتيب زير عمل ميشود:
1 ـ در مقابل شماره ثبت كتابي كه فرسوده و مندرس شده و از گردش كار كتابخانه خارج گرديده، با قلم قرمز در ستون ملاحظات دفتر ثبت كتاب توضيح زير درج ميشود:
«فرسوده و طي صورتجلسه مورخ.......................... اقدام گرديده است»
2 ـ در مقابل شماره ثبت كتابي كه مفقود شده و به جاي آن عنوان ديگري جايگزين شده در ستون ملاحظات دفتر ثبت توضيح زير درج ميشود:
«مفقود شده و به جاي آن شماره...................... جايگزين شده است»
در صورتي كه به جاي كتاب مفقودي، كتاب ديگري با همان مشخصات ارائه گردد، صرفاً شماره و تاريخ ثبت كتاب قبلي به كتاب جديد منتقل ميشود.
3 ـ در مقابل شماره ثبت كتابي كه وجين شده در ستون ملاحظات دفتر ثبت توضيح زير درج ميشود:
«وجين شده و طي صورتجلسه مورخ............ اقدام گرديده است»
4 ـ در پايين هر صفحه دفتر ثبت كتاب در ستون ملاحظات تعداد كتابهاي مندرس و وجين شده از موجودي دفتر ثبت كسر و با مداد تعداد واقعي آن نوشته ميشود.
5 ـ پس از حذف كتابهاي مندرس و وجين شده، نسبت به خارج نمودن فهرست برگه آن از برگهدانهاي موضوع، عنوان و نويسنده و نيز رف برگه اقدام ميگردد.
دستورالعمل پذيرش عضو
1 ـ برگه درخواست عضويت كه در ابعاد 5/12 * 5/7 سانتيمتر تهيه شده در اختيار متقاضي قرار ميگيرد تا آن را تكميل نمايد. (شكل 1)
2 ـ تطبيق مطالب مندرج در برگه درخواست عضويت با كارت شناسايي يا شناسنامه توسط كتابدار.
3 ـ دريافت دو قطعه عكس.
4 ـ دريافت وجه حق عضويت و ارائه رسيد به متقاضي.
5 ـ نشاني و شماره تلفن متقاضي به نحو مقتضي بررسي و در صورت تأييد نسبت به انتقال مشخصات درخواستكننده در دفتر ثبتنام اعضاء اقدام ميگردد.
6 ـ مشخصات متقاضيان اعم از زن يا مرد به ترتيب در دفتر ثبتنام درج ميگردد.
7 ـ شماره عضويت و تاريخ آن از روي دفتر ثبتنام به برگه درخواست عضويت منتقل و عكس وي نيز به آن الصاق ميشود.
8 ـ شماره عضويت و تاريخ آن به همراه ساير مشخصات مورد نياز بر روي كارت عضويت تايپ و عكس متقاضي به آن الصاق شده، سپس امضاء و به مهر كتابخانه ممهور گرديده، آنگاه به عضو تحويل ميشود. (شكل 2)
يادآوري
1 ـ كارتهاي صادره اعم از جديد (يعني افرادي كه براي نخستين بار به عضويت كتابخانه درآمدهاند) يا تمديدي (يعني افرادي كه قبلاً عضو كتابخانه بوده ولي به علت پايان اعتبار كارت، متقاضي تمديد آن هستند) شماره جديد داده ميشود. شمارهها به ترتيب، و در يك دفتر ثبت ميشود.
2 ـ كارتهاي صادره افراد جديد و افرادي كه قبلاً عضو بوده ولي اكنون تمديد و كارت جديد دريافت نمودهاند در آمار ماهانه كتابخانه به عنوان عضو جديد محسوب ميشوند.
3 ـ كارت عضويت يكسال اعتبار دارد، لذا كساني كه كارت عضويت آنها داراي اعتبار است در آمار به عنوان عضو فعال كتابخانه محسوب ميگردند.
4 ـ به منظور حفظ سابقه، برگههاي درخواست عضويت برحسب سال و به ترتيب الفباي نامخانوادگي اعضا به نحوي ساماندهي ميشود كه در هر لحظه و در كوتاهترين زمان قابل بررسي و پاسخگويي باشد. حفظ سابقه اعضاء تا سه سال بلامانع است.
برگه خواننده
براي حسن جريان كار امانت، هم زمان با صدور كارت عضويت، برگه خواننده صادر و در اختيار عضو قرار ميگيرد و يا همچنان كه در برخي از كتابخانهها رايج است ميتوان به جاي برگه خواننده از «كارت بايگاني» نيز استفاده نمود.
مشخصات برگه خواننده
1 ـ اين برگه مقواي نازكي است در ابعاد 10 * 7 سانتيمتر (شكل 3).
2 ـ مشخصات عضو شامل: شماره عضويت، نام و نامخانوادگي وي در قسمت بالاي برگه ثبت ميگردد.
3 ـ برگه خواننده داراي دو ستون است كه در هر يك به ترتيب كلمات «سررسيد» و «برگشت» قيد شده است.
كاربرد برگه خواننده
1 ـ كاربرد اين برگه به هنگام امانت گرفتن كتاب و يا برگشت دادن آن است.
2 ـ در موقع امانت گرفتن كتاب، امانت گيرنده اين برگه را به كتابدار ارائه ميدهد. سپس كتابدار، تاريخ برگشت كتاب را علاوه بر «كارت كتاب» روي برگه خواننده هم در ستون «سررسيد» قيد ميكند.
3 ـ به هنگام برگشت كتاب، امانت گيرنده اين برگه را بايد به كتابدار ارائه دهد.
4 ـ به هنگام برگشت كتاب، كتابدار، تاريخ روز برگشت كتاب را در ستون «برگشت» در برگه خواننده مينويسد و اين در واقع رسيدي است كه كتابدار در ازاي استرداد كتاب به امانت گيرنده ميدهد.
مزاياي برگه خواننده
1 ـ كتابدار ميتواند تشخيص دهد چند كتاب نزد خواننده است و اگر تعداد كتابهايي كه شخص به امانت گرفته از حد نصاب قانوني كتابخانه بيشتر نباشد ميتواند كتاب ديگري به او امانت دهد.
2 ـ عملكرد عضو از نظر امانت گرفتن كتاب و انضباط وي قابل بررسي است.
مشخصات كارت بايگاني
1 ـ كارت بايگاني در واقع همان برگه خواننده است ولي به جاي آنكه در اختيار عضو قرار گيرد به ترتيب شماره عضويت در ميز امانت نگهداري ميشود.
2 ـ اين كارت مقوايي و اندازه آن 5/12 * 5/7 سانتيمتر است. (شكل 4)
3 ـ مشخصات عضو شامل: شماره عضويت، نام، نامخانوادگي، شماره تلفن و نشاني وي در قسمت بالاي اين برگه ثبت ميگردد.
4 ـ كارت بايگاني داراي دو ستون است كه در هر يك به ترتيب كلمات سررسيد و بازگشت قيد شده است.
كاربرد كارت بايگاني
1 ـ اين كارت به هنگام امانت گرفتن كتاب و يا برگشت دان آن مورد استفاده قرار ميگيرد.
2 ـ در موقع امانت گرفتن كتاب، كتابدار كارت بايگاني عضو را كه به ترتيب شماره عضويت در ميز امانت نگهداري ميشود. خارج نموده، موعد برگشت كتاب را در ستون سررسيد درج نموده، سپس آن را در محل خود قرار ميدهد.
3 ـ به هنگام برگشت كتاب، كتابدار تاريخ برگشت كتاب را كه در برگه يادآوري درج گرديده با تاريخ ستون سررسيد در كارت بايگاني تطبيق نموده، سپس تاريخ روز برگشت كتاب را در ستون تاريخ برگشت كارت مزبور قيد نموده، آن را در محل مربوط قرار ميدهد.
مزاياي كارت بايگاني
1 ـ عملكرد عضو از بابت امانت كتاب قابل بررسي است و از روي اين كارت ميتوان معلوم كرد در طول سال هر عضو چند كتاب از كتابخانه به امانت گرفته است.
2 ـ وضعيت عضو از نظر انضباط و رعايت مقررات قابل بررسي است.
3 ـ از روي تعداد كارت بايگاني تعداد اعضاء فعال كتابخانه را ميتوان به سرعت معلوم كرد.
بنابراين در هر كتابخانه به تعداد اعضا فعال، كارت بايگاني وجود دارد كه به ترتيب شماره عضويت در ميز امانت برگهآرايي شده است.
توصيه ميشود: كتابخانهها در كار امانت و برگشت كتاب حتيالمقدور به جاي كارت بايگاني از برگه خواننده استفاده نمايند.
برگه كتاب (كارت كتاب)
مشخصات
1 ـ اين برگه مقوايي و اندازه آن 5/12* 5/7 سانتيمتر است.
2 ـ نام، عنوان كتاب و شماره ردهبندي و شماره ثبت كتاب در قسمت بالاي برگه نوشته ميشود.
3 ـ برگه كتاب داراي دو ستون است كه از يك ستون براي نوشتن اسم و شماره عضويت امانتگيرنده و ستون ديگر براي ثبت تاريخ برگشت كتاب استفاده ميشود. (شكل 5)
4 ـ برگه كتاب در داخل جيب كتاب قرار ميگيرد.
5 ـ در كتابخانههايي كه از روش دو كارتي يا دو برگهاي استفاده ميكنند، براي جلوگيري از هر گونه اشتباه، برگهها را در دو رنگ متفاوت مثلاً سفيد و زرد تهيه مينمايند.
كاربرد برگه كتاب
از اين برگه به هنگام دادن كتاب و به ترتيب زير استفاده ميشود :
1 ـ برگه كتاب (كارت كتاب) از جيب كتاب خارج شده و به امانت گيرنده ارائه ميشود.
2 ـ امانتگيرنده نام و شماره عضويت خود را در برگه كتاب ثبت نموده و آن را به كتابدار برميگرداند.
3 ـ كتابدار تاريخ برگشت كتاب را در ستون مربوط در برگه كتاب درج مينمايد.
4 ـ هم زمان، تاريخ برگشت كتاب توسط كتابدار بر روي برگه خواننده يا كارت بايگاني در ستون سررسيد و نيز برگه يادآوري كه به آخرين صفحه كتاب الصاق گرديده منتقل ميگردد. (شكل 6)
5 ـ كتاب به امانت گيرنده تحويل ميشود.
يادآوري
در كتابخانههايي كه از روش يك كارتي استفاده مينمايند :
1 ـ برگه كتاب برحسب تاريخ برگشت كتاب و به ترتيب الفباي اسم نويسنده، در ميز امانت كتابخانه نگهداري ميشود.
2 ـ محل نگهداري برگههاي كتاب معمولاً جعبهاي است كه ابعاد آن متناسب با تعداد كتابهايي كه در هر ماه به امانت داده ميشود در نظر گرفته ميشود. با استفاده از برگه راهنما اين جعبه به 31 خانه (روز) تقسيم ميشود. عرض هر يك از خانهها حدود 8 سانتيمتر در نظر گرفته ميشود تا بتوان برگهها را به آساني در آن قرار داد. اين جعبه روي ميز بخش امانت كتابخانه گذاشته ميشود.
3 ـ تا روزي كه كتاب (در موعد مقرر) برگشت داده شود، برگه آن در جعبه مزبور نگهداري خواهد شد.
4 ـ طبق روشي كه در دستورالعمل امانت دادن كتاب آمده است، به هنگام برگشت دادن كتاب، كارت كتاب پس از اقدام لازم در جيب كتاب قرار گرفته و كتاب به مخزن بازگردانده ميشود.
مشخصات جيب كتاب
1 ـ ابعاد جيب كتاب معمولاً 5/8 * 8 سانتيمتر است.
2 ـ كليه مشخصات روي برگه كتاب شامل: نام نويسنده، عنوان كتاب، شماره ردهبندي و شماره ثبت كتاب روي جيب كتاب منتقل ميگردد.
3 ـ جيب كتاب در فاصله 3 سانتيمتر از پايين جلد و مقابل صفحه آخر كتاب چسبانده شده و برگه كتاب در آن قرار ميگيرد.
دستورالعمل امانت دادن كتاب
در گردش كار كتابخانه براي امانت دادن كتاب به ترتيب زير عمل ميشود:
1 ـ نام و شماره عضويت امانت گيرنده و نيز تاريخ برگشت كتاب در مربوط در كارت كتاب درج ميشود.
2 ـ تاريخ برگشت كتاب در «برگه يادآوري» كه در آخرين صفحه كتاب (مقابل جلد كتاب)، الصاق شده نيز ثبت ميشود.
3 ـ برگه خواننده از امانتگيرنده دريافت و در ستون «سررسيد» تاريخي كه كتاب بايد به كتابخانه بازگردانده شود درج ميشود. سپس برگه خواننده همراه كتاب به امانت گيرنده ارائه ميشود.
توضيح : امانتگيرنده به هنگام برگشت كتاب موظف است «برگه خواننده» را به كتابدار بخش امانت ارائه نمايد.
4 ـ در كتابخانههايي كه از روش يك كارتي استفاده مينمايند كتابدار بخش امانت موظف است در پايان ساعت كار كتابخانه كليه كارت كتابهايي كه طي آن روز به امانت داده شده را برحسب تاريخ برگشت كتاب و به ترتيب الفباي نام نويسنده برگهآرايي نموده و در ميز امانت در جعبه مخصوص نگهداري نمايد.
5 ـ در كتابخانههايي كه از روش دوكارتي استفاده مينمايند، پس از ثبتنام و شماره عضويت امانت گيرنده و نيز تاريخ برگشت كتاب در كارت دوم (مانند كارت اول) كارتها برحسب شماره ردهبندي (ديوئي) مرتب شده و در ميز امانت در جعبه مخصوص نگهداري ميشود.
با اتخاذ روش «دو كارتي» كتابدار هر لحظه ميتواند بگويد:
1 ـ آيا كتاب به امانت داده شده است؟
2 ـ كتاب نزد چه شخصي است؟
3 ـ چه موقع كتاب به كتابخانه بازگردانده ميشود؟
توصيه مينمايد:
در كتابخانههايي كه تعداد كتابهاي امانت داده شده آن زياد است و نيز در كتابخانههايي كه برنامه «رزرو كتاب» انجام ميشود از روش «دو كارتي» استفاده نمايند.
دستورالعمل تحويل كتاب
عمليات برگشت كتاب به ترتيب زير انجام ميشود:
1 ـ كتابدار هم زمان با دريافت كتاب «برگه خواننده» را از امانت گيرنده درخواست مينمايد.
2 ـ تاريخ درج شده در ستون «سررسيد» برگه خواننده با تاريخ برگشت كتاب در برگه يادآوري (كه در آخرين صفحه كتاب مقابل جلد الصاق شده) مطابقت داده ميشود. سپس كتابدار براي يافتن كارت كتاب در جعبه مخصوص در تاريخ برگشت در ميان كارتها به جستجو پرداخته و براساس الفباي نام نويسنده آن را مييابد.
3 ـ چنانچه تأخيري در برگشت كتاب مشاهده نشود، كتابدار روي تاريخ روز برگشت در برگه كتاب (كارت كتاب) و نيز برگه يادآوري خط ميكشد، سپس كارت كتاب را در جيب كتاب قرار ميدهد، آنگاه در ستون «برگشت» برگه خواننده، تاريخ روز برگشت را ثبت نموده و در صورت لزوم آن را امضاء نموده و برگه خواننده را به تحويلدهنده كتاب برميگرداند.
همانگونه كه در برگه خواننده اشاره شد، ثبت تاريخ برگشت در ستون مربوط در اين برگه به منزله رسيدي است كه كتابدار در ازاء استرداد كتاب به امانت گيرنده ميدهد.
4 ـ در صورتي كه كتابخانه از روش دو كارتي استفاده مينمايد كافي است كتابدار با توجه به شماره ردهبندي كتاب، كارتهاي دوم را كه براساس شماره ردهبندي در جعبه مربوط منظم شده جستجو نموده و كارت كتاب مورد نظر را پيدا كرده پس از خط كشيدن به روي تاريخ برگشت، آن را در جيب كتاب قرار ميدهد.
5 ـ پس از قرارگرفتن كارتها در جيبكتاب، كتاب به محلموضوعي خود در قفسهكتاب در مخزن كتابخانه بازگشت داده ميشود.
6 ـ اگر كتاب به موقع بازگردانده نشده باشد، كتابدار بخش امانت، براي برگههايي كه در قسمت تاريخ آن روز بر جاي ماندهاند در صورت نياز برگه بازخواست تنظيم مينمايد و يا به طريق مقتضي پيگيري مينمايد تا كتاب به كتابخانه بازگردانده شود.
تقسيمات فضاي كتابخانه
تقسيم محل كار بين كتابداران بايد متناسب و مرتبط با نوع كار و مسؤوليت آنها باشد. كتابداران در كتابخانههاي بزرگ به دو گروه تقسيم ميشوند. گروهي كه فعاليت آنها مستقيماً به حضور مراجعان و خوانندگان بستگي دارد و گروهي كه فعاليت آنان مربوط به كارهاي داخلي است و در مكاني كه قابل دسترسي عموم نيست انجام وظيفه ميكنند و با امور نوشتاري سر و كار دارند.
در كتابخانههاي عمويم كوچك و متوسط معمولاً خدمات امانت كتاب، تحويل كتابهاي برگشتي، پاسخگويي به سؤالات مراجعان و پذيرش در يك مكان انجام ميگيرد.
خوانندگان كتابخانه به محيط آرام و دلپذير براي مطالعه نياز دارند. ميز كار كتابداران در اين كتابخانهها بايد در محلي مستقر شود تا ضمن نظارت به قسمتهاي مختلف موجب سلب آرامش خوانندگان در سالن مطالعه نشود.
با توجه به اينكه ساختمان در شناساندن كتابخانه نقش مؤثر دارد لذا بايد تسهيلات لازم براي كليه مراجعان با حفظ نكات ايمني و بهداشت محيط فراهم شود. استفاده از گلها و گياهان سبز، رفع صداهاي ناشي از رفت و آمدها با بهرهگيري از انواع كفپوشها براي محيط كتابخانه از جمله كارهايي است كه كتابخانه را از طريق عامل ساختمان به هدف اصلي خود نزديك ميسازد. درخصوص سالن مطالعه ذكر اين نكته لازم است كه ميزهاي مطالعه و صندليها به صورت قرينه به نحوي زيبا و دلنشين عرضه گردد و از آرايش ميزها به شكل رديفي جداً خودداري به عمل آيد. متأسفانه در بسياري از كتابخانهها براي صرفهجويي از فضاي سالن مطالعه اقدام به چيدن ميزها و صندليها به شكل رديفي ميشود كه كلاً اين شيوه علاوه بر اينكه مشكلاتي را براي رفت و آمد مراجعان ايجاد ميكند، فضاي كتابخانه را خستهكننده و ملالآور نشان ميدهد.
ساماندهي مخزن كتابخانه
هدف از ساماندهي مخزن كتابخانه، ارائه خدمات مناسب به مراجعهكنندگان است. در كتابخانههايي كه به روش قفسه باز اداره ميشوند كتابدار ميتواند از يك طرف به تنهايي عهدهدار كار مخزن و كار امانت باشد و از طرف ديگر مراجعان با دسترسي آزاد به منابع، كتاب دلخواه خويش را انتخاب كنند.
براي دسترسي آسان و مطلوب مراجعان به منابع لازم است برخي كتابها به طور جداگانه در بخش مخزن و يا ايجاد بخشهاي مجزا عرضه شود.
اين كتابها عبارتند از:
1 ـ كتابهاي كودكان
2 ـ كتابهاي مرجع
3 ـ كتابهاي داستان
4 ـ تازههاي كتاب
5 ـ كتابهاي بسيار مفيد
6 ـ كتابهاي مورد استفاده فراوان
7 ـ سرگذشت نامهها
تعداد و چگونگي اين مجموعهها به معارف، توانايي و علاقهمندي كتابداران بستگي دارد.
تنظيم و ساماندهي قفسههاي كتاب
براي چيدن قفسههاي كتاب و تنظيم مخزن ميتوان يكي از مكانهاي زير را در نظر گرفت:
1 ـ انتهاي ساختمان
2 ـ مركز ساختمان
3 ـ طبقه زير سالن مطالعه (در ساختمانهاي چند طبقه)
4 ـ اطراف سالن مطالعه
5 ـ داخل سالن مطالعه
به هر حال چيدن قفسههاي كتاب بايد به گونهاي باشد تا بيشترين ارتباط را در هنگام ورود به كتابخانه با مراجعهكننده برقرار كند.
براي جداسازي مخزن كتاب از سالن مطالعه از نصب پارتيشن و نظاير آن جداً خودداري شود. براي اين منظور ميتوان از گل و گلدانهاي تزئيني و وسايلي كه مانع ارتباط معنوي و ديداري مراجعان نشود استفاده نمود.
كتابهاي كودكان
براي ارائه كتابهاي كودكان لازم است از وسايل و تجهيزات مناسب سن و سال آنان استفاده شده و امكان دسترسي كودكان به اين منابع به صورت قفسه باز مدنظر قرار گيرد. ضمناً كتابهاي كودكان بايد به گونهاي عرضه گردد تا امكان رؤيت جلد و تصوير روي جلد براي آنان فراهم باشد. در اين مورد ميتوان از قفسههاي مخصوص نمايش كتاب در اندازه كوچك استفاده نمود.
توصيه ميشود : براي آسانسازي مراجعه كودكان و نوجوانان دانشآموز به قفسههاي كتابخانه از انواع رنگها براي نشانهگذاري استفاده شود. براي مثال:
ـ رنگ سبز براي كتابهاي زيستشناسي
ـ رنگ قرمز براي كشاورزي
ـ رنگ ارغواني براي هنر و نقاشي
ـ رنگ آبي براي تاريخ
همچنين ميتوان از حروف خاص نيز استفاده كرد. مثلاً «دا» براي داستان، «ش» براي شعر، «م» براي كتابهاي مرجع.
كتابهاي داستان و كتابهاي پرمراجعه
اين كتابها ميتواند از مخزن اصلي به محلي كه در دسترس مراجعان قرار دارد منتقل شود.
معرفي تازههاي كتاب
كتابهاي جديد پس از ثبت و انجام مراحل آمادهسازي لازم است حداقل چند روز قبل از آنكه در گردش كار كتابخانه قرار گيرد. به نحو مطلوبي به اعضاء و مراجعان معرفي گردد. از اينرو لازم است با اختصاص يك يا دو ميز يا اختصاص يكي، دو قفسه كتاب و يا اختصاص قفسه نمايش مجلات به طور موقت به معرفي كتابهاي جديد كتابخانه پرداخت. در اين راستا لازم است كارت كتابها را از جيب كتاب خارج نموده سپس كتابها به نمايش گذاشته شود. پس از پايان نمايشگاه، كارت كتابها مجدداً در جيب آن قرار گرفته و كتابها در گردش كار كتابخانه قرار ميگيرد.
توصيه ميشود:
با توجه به اينكه معرفي كتاب و ساير مواد خواندني موجب علاقهمند شدن مردم به مطالعه، هدايت آنان به انتخاب شايسته در زمينه كتاب و كتابخواني و همچنين ترغيب اعضا و مراجعان به استفاده هر چه بيشتر از كتابخانه ميشود، از همينرو لازم است كتابداران در قسمتي از كتابخانه كه در مسير و معرض ديد همگان است با اختصاص ميز يا قفسه به معرفي كتابهاي جديد بپردازند.
در همين راستا لازم است:
1 ـ نويسنده يا مترجم كتاب در چند سطر، با خط خوش معرفي شود.
2 ـ پيام اثر، جمله معروف، گفتارها يا نظريهها و يا برخي تأكيدات كتاب با خط خوش نوشته شده، در معرض ديد بازديدكنندگان قرار گيرد.
3 ـ در صورتي كه معرفي كتاب با فروش آن همراه است، يادآوري اين نكته كه درصدي از فروش كتابها به نفع كتابخانه منظور خواهد شد، در محل مناسب در معرض ديد بازديدكنندگان قرار گيرد.
4 ـ ضمناً به هنگام نمايش كتاب، دفتري براي ثبت و ضبط نظرها و پيشنهادهاي بازديدكنندگان قرار داده شود. جمعبندي نظرها و طبقهبندي پيشنهادها موجب بهبود كارهاي مشابه در آينده خواهد شد.
راهنماي بازيابي كتاب در برگهدان
براي استفاده بهتر از برگهدان لازم است تابلو راهنما با مضمون زير با خط خوش تهيه و برفراز برگهدان نصب گردد:
نحوه استفاده از برگهدان
براي بازيابي كتاب كافي است با در نظر گرفتن الفباي نامخانوادگي نويسنده، مترجم، ساير پديدآورندگان اعم از افراد و مؤسسات، عنوان كتاب يا موضوع، به برگهدان كه داراي نظم الفبايي است مراجعه نموده و پس از يافتن برگه مزبور، «شماره راهنما» را كه در قسمت راست برگهها درج شده است يادداشت فرماييد. «شماره راهنما» گوياي جا و نشاني كتاب در مخزن كتابخانه است. با استفاده از آن ميتوانيد به تنهايي و يا با راهنمايي كتابدار به كتاب مورد نظر خود دست يابيد.
راهنمايي بازيابي كتاب در برگهدان
فهرست فرهنگي
در اين برگهدان، برگههاي نويسنده و عنوان و ديگر شناسههاي يك كتاب از قبيل نويسنده همكار، مترجم، ويراستار... و موضوع يك جا الفبايي و تنظيم شده است. براي بازيابي كتاب كافي است پس از يافتن برگه مورد نظر، شماره راهنما را كه در سمت راست برگهها درج شده است، يادداشت فرماييد. شماره راهنما گوياي جا و نشاني كتاب در كتابخانه است. با استفاده از آن ميتوانيد به تنهايي و يا با راهنمايي كتابدار به كتاب مورد نظر خود دست يابيد.
توصيه مينمايد:
1 ـ برگهدانها نزديك به مخزن كتابخانه و در مكاني قرار گيرد كه امكان دسترسي و استفاده سهل و آسان براي همگان فراهم باشد.
2 ـ در كنار برگهدان همواره خودكار و كاغذ در قطع كوچك و به مقدار كافي براي نوشتن شماره راهنما براي درخواست كتاب قرار گيرد.
3 ـ الفباي فارسي با توجه به ترتيب و توالي آن با خط خوش در برگهدانهاي فارسي نصب گردد.
ساماندهي نشريات ادواري
براي ساماندهي نشريات ادواري ضروريست از روش «تهيه كاردكس» استفاده شود. در اين روش براي هر نشريه فقط يك برگه به عنوان شناسنامه تكميل ميگردد. نام اين برگه «كاردكس» است. مشخصات نشريه روي برگه كاردكس نوشته شده و هر بار كه شماره جديدي از آن نشريه به كتابخانه برسد، شماره و تاريخ آن در برگه كاردكس وارد ميشود.
شكل برگههاي كاردكس به نسبت فاصله انتشار نشريه متفاوت است. برگه كاردكس مجله را برحسب الفباي عنوان مجلهها ميتوان در يك جزوهدان نگهداري نمود.
توصيه ميشود:
1 ـ نشريات ادواري را در قفسههاي نمايش مجلات به ترتيب حروف الفباي عنوان مجلهها قرار دهيد.
2 ـ قفسه نشريات ادواري را در قسمتي از كتابخانه كه مراجعان بتوانند به آن دسترسي آزاد داشته باشند قرار دهيد.
3 ـ تا قبل از دريافت شماره جديد، نشريه قبلي بايد كماكان در قفسه نشريات به مراجعان عرضه شود.
4 ـ ارائه قفسه نشريات به نحو زيبا و جذاب موجب جذب و جلب بيشتر افراد به كتابخانه خواهد شد لذا ضروريست اين بخش به نحو مطلوب و زيبايي عرضه گردد.
روزنامههاي جاري
روزنامهها معمولاً در سالن يا فضاي ويژه مجلات عرضه ميشود. روزنامهها به علت ابعاد غيرمعمول داخل ميلههاي بلند و مخصوص قرار ميگيرد. امروزه اغلب كتابخانهها، روزنامه را به دليل حجم زياد، بهاي بالاي صحافي، اشغال فضاي كتابخانه و غيراقتصادي بودن، جنس نامرغوب و عمر كوتاه نگهداري نميكنند.
دبيرخانه هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور با انتشار لوح فشرده «نمايه» متن بيش از 20 تا 30 هزار صفحه از مقالههاي مندرج در روزنامهها و نشريات علمي و فرهنگي را ـ با قابليت جستجو در اقلام مقالهشناسي: پديدآورنده، موضوع، عنوان و نام نشريه در اختيار پژوهشگران قرار ميدهد.
مجموع اطلاعات سالانه لوح فشرده نمايه بيش از 300000 صفحه اطلاعات قابل چاپ مجدد است. ثبت، ضبط و آرشيو متن هزاران مقاله روزنامهها و نشريات علمي و فرهنگي. بر صفحات لوح فشرده نمايه عملاً بر تواناييهاي مراكز و نهادهاي فرهنگي به نحوه غيرقابل تصوري خواهد افزود. هر شماره لوح فشرده، نمايه كه متن مقالات را با قابليت جستجو در بردارد و به طور ماهانه منتشر ميشود برابر با 40 بسته كاغذ A4 يا 300 نسخه كتاب، كاملاً روزآمد از متن مقالهها در تمام زمينههاي موضوعي است. «اشتراك سالانه لوح فشرده نمايه» يعني دسترسي به معادل بيش از 3000 نسخه كتاب روزآمد متن مقالات روزنامهها و نشريات ادواري ارزشمندي كه به لحاظ غناي محتوا مندرجات آنها در 12 شماره نسخه چاپي مجله نمايه چاپ ميشود.
دستورالعمل هدايت و راهنمايي مراجعان در بخشهاي مختلف كتابخانه
براي هدايت مراجعهكنندگان لازم است به موارد زير توجه شده، تابلو راهنما نصب گردد:
1 ـ مسير رفت و آمد (ورود و خروج).
2 ـ محل استقرار برگهدان.
3 ـ نحوه استفاده از برگهدان و شيوه برگهآرايي فهرست برگه.
4 ـ شيوه استفاده از كتابخانه با ذكر شرايط و مقررات در قالب جملات ساده (در قابهاي ديواري يا روميزي).
5 ـ علامت راهنما براي تعيين مكان فرهنگ لغات روميزي و ساير منابع مرجع موجود و جاي آخرين شماره نشريات ادواري و محل مطالعه آنها.
6 ـ آمار عملكرد سالانه كتابخانه به شكل نمودارهاي آماري (در قابهاي ديواري و يا روميزي).
7 ـ اخبار مربوط به كتابخانه مثل: برپايي سخنراني، تازههاي رسيده، مراسم ويژه و نصب اطلاعيه آن در مدخل كتابخانه.
8 ـ نحوه مراجعه به مكان تكثير اوراق كتاب و نشريات.
9 ـ محل غذاخوري، آبدارخانه، امكانات بهداشتي و دستشويي.
10 ـ نحوه استفاده از برنامه رايانه كتابخانه در كنار هر يك از پايانهها.
كاردكس نشريات ادواري
عنوان شروع اشتراك
فاصلة انتشار:
سال دوره هفته فروردين ارديبهشت خرداد تير مرداد شهريور مهر آبان آذر دي بهمن اسفند بهاي اشتراك:
ياجلد
اول
دوم
سوم
چهارم
پنجم
اول
دوم
سوم
چهارم ملاحظات ديگر:
پنجم
اول
دوم
سوم
چهارم
پنجم
آييننامه استفاده از كتابخانههاي عمومي
فصل اول ـ مراجعان
ماده 1 ـ كتابخانه عمومي نهادي است اجتماعي كه براي استفاده عمومي تأسيس شده و تمام افراد ميتوانند با عضويت در كتابخانه از كتابها و ديگر منابع آن استفاده نمايند.
تبصره ـ مسؤول كتابخانه ميتواند در جهت رفع نيازهاي مطالعاتي غير مستمر افراد اجازه دهد به طور موقت در محل كتابخانه از منابع آن استفاده نمايند.
فصل دوم ـ شرايط عضويت
ماده 2 ـ عضويت در كتابخانه منوط به احراز شرايط زير است:
2 ـ 1 ـ تكميل برگ درخواست
2 ـ 2 ـ تكميل برگ درخواست
2 ـ 3 ـ ارائه شناسنامه يا كارت شناسايي معتبر
2 ـ 4 ـ دو قطعه عكس
تبصره 1 ـ اعضاي كتابخانه موظفند هر گونه تغيير نشاني محل سكونت يا كار را به كتابخانه اطلاع دهند.
تبصره 2 ـ تعيين مبلغ حق عضويت با هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور است.
تبصره 3 ـ جانبازان، ايثارگران، آزادگان و فرزندان شهدا از پرداخت حق عضويت معاف هستند.
تبصره 4 ـ مسؤول كتابخانه مجاز است افرادي را كه خدمات برجستهاي براي كتابخانه انجام ميدهند به مدت يك سال به عضويت افتخاري كتابخانه بپذيرد.
ماده 3 ـ مدت اعتبار كارت عضويت يك سال از تاريخ صدور است.
ماده 4 ـ كارت عضويت كتابخانه غيرقابل انتقال است.
ماده 5 ـ اعضاي كتابخانه ملزم به رعايت سكوت و نظم كتابخانه هستند و در صورت عدم رعايت مقررات، مسؤول كتابخانه ميتواند كارت عضويت ايشان را لغو نمايد.
فصل سوم ـ مقررات و شرايط امانت كتاب
ماده 6 ـ كتابخانهها ميتوانند دو جلد كتاب و ساير مواد كتابخانهاي را براي مطالعه هر عضو در خارج از كتابخانه به مدت 15 روز امانت دهند. ضمناً امانت سه جلد كتاب و ساير مواد كتابخانهاي براي استفاده در مطالعه كتابخانه بلامانع است. امانت تعداد بيشتر كتاب (حداكثر تا 5 جلد)، منوط به نظر مسؤول كتابخانه است.
تبصره 1 ـ چنانچه كتابي مورد نياز گروهي از استفادهكنندگان باشد، كتابخانه مجاز است مدت امانت را كمتر نمايد.
تبصره 2 ـ چنانچه كتابي قبلاً توسط ساير اعضا در نوبت ذخيره نباشد، تمديد آن بلامانع است.
تبصره 3 ـ اعضا ميتوانند براي دريافت كتاب در نوبت امانت قرار گيرند. كتابخانه موظف است پس از دريافت كتاب مراتب را به متقاضي اطلاع دهد.
ماده 8 ـ چنانچه عضو، كتابها را در تاريخ مقرر به كتابخانه تحويل ندهد براي هر روز تأخير مبلغي به عنوان جريمه ديركرد
در مقابل صدور رسيد از وي اخذ خواهد شد.
تبصره ـ مبلغ جريمه ديركرد از سوي هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور تعيين و ابلاغ ميشود.
تبصره ـ تكرار تأخير در بازگرداندن كتاب موجب محروميت عضو در استفاده از كتابخانه به مدت سه ماه است.
ماده 9 ـ عدم استرداد كتابهاي امانتي مشمول قوانين كشور در جهت استيفاي حقوق كتابخانه و حفظ اموال عمومي است.
ماده 10 ـ درصورت مفقود شدن و خدشهدار ساختن كتاب، عضو مكلف به تهية عين كتاب يا پرداخت بهاي آن به قيمت روز است.
ماده 11 ـ وجوه واريزي از محل حق عضويت و جريمه ديركرد به حساب انجمن كتابخانه عمومي، بنا به پيشنهاد مسؤول كتابخانه و موافقت انجمن صرف امور كتابخانه خواهد شد.
تبصره ـ حداقل بيست درصد از وجوه حق عضويت و جريمه ديركرد به طور ماهانه در اختيار مسؤول كتابخانه قرار ميگيرد. وي مجاز است از اين اعتبار نسبت به تهية ملزومات مورد نياز كتابخانه كه جنبة فوري دارد، اقدام نموده، اسناد مثبته را براي انجمن كتابخانه ارسال دارد. مازاد بر آن تا حداكثر پنجاه درصد درآمد فوقالذكر منوط به موافقت انجمن خواهد بود.
ماده 12 ـ مطالعه كتابها و منابع مشروحة زير فقط در كتابخانه مجاز است:
الف ـ كتابهاي مرجع (واژهنامهها، دايرةالمعارفها، اطلسها و...).
ب ـ كتابهاي خطي و چاپ سنگي.
ج ـ كتابهاي نفيس.
د ـ نشريات ادواري.
ماده 13 ـ خارج ساختن هر نوع كتاب و نشريه و ديگر مواد از كتابخانه بدون اجازه مسؤولان كتابخانه موجب لغو كارت عضويت و محروميت از استفاده از كتابخانه به مدت يك سال است.
ماده 14 ـ به منظور رف برگهخواني و بازديد و بررسي موجودي كتابها، مسؤول كتابخانه ميتواند سالانه حداكثر به مدت 10 روز بخش امانت كتاب را با موافقت بالاترين مقام اداره كتابخانههاي شهرستان تعطيل نمايد.
ماده 15 ـ خارج ساختن كتابهاي مستعمل، مندرس و غيرقابل استفاده و مفقودي، حسب دستورالعملهاي ابلاغي جاري باتنظيم صورتجلسه با امضاي مسؤول كتابخانه، صاحب جمع اموال و نماينده وزارت امور اقتصادي و دارايي و بالاترين مقام اجرايي اداره كتابخانههاي شهرستان بلامانع است.
تبصره ـ صورت كتابهاي ماده 15 همراه با يك نسخه از صورتجلسه مورد نظر سالانه به دبيرخانه هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور ارسال ميگردد.
مصوبة جلسة 14/7/1378
هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور
مصوبة جلسة 14/7/1378 هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور
سطح زيربنا بر مبناي حداقل 2500 مترمربع گنجايش كتب مورد نياز تجهيزات كتابخانهاي نيازهاي ايمني پرسنل تعداد
(نفر)
بخش سالن مطالعه حدودتقريبي 1000مترمربعبرايحداقل 30تا80هزارجلد كتاب قفسهچوبي براي هر سيستمهشداردهندهآتش رئيس كتابخانه مركزي 1
13كل زيربنا 500 نفر250 مترمربع(1) كتاب براي قفسه حداقل سيستم اطفاء حريق مركزي معاون كتابخانه مركزي 1
بخش امانت 150 جلد كتابدار(6) 10
كتاب در نظر كتابدار بخش نشريات 1
است بنابراين كتابدار بخش مرجع، تاريخ و كتابهاي كمياب 1
براي 30 هزار كارمند دفتري 1
جلد كتاب 200 ماشيننويس 2
قفسه مورد كارمند سمعي و بصري 1
نياز است. متصدي نمايش فيلم 1
بخش مخزن كتابها 250 مترمربع(2) انباردار 1
بخش مرجع، تاريخ محلي و كتابهاي 60 تا 100 مترمربع نامهرسان 1
كمياب و نشريات
بخش اداري شامل بخش مركزي 14وسعتبخش سالنمطالعه(3) صندليچوبي 500 عدد متصدي اطلاعات 2
كتابخانههاي شعب
خدمات كتابداري و برنامهريزيهاي ميزمطالعه6نفره 80 عدد خدمات به تعداد
كتابخانههاي سيار
بخش آموزش بزرگسالان (سالن 7/0 تا 1 مترمربع براي هر نفر برگهدان30خانه 10 عدد (5) مورد نياز
مشاوره و آموزشبرخياز فنون) درمجموع براي30 تا 100 نفر قفسه نشريات 15 عدد
بخش سمعي و بصري شامل اطاق 50 تا 100 مترمربع براي استفاده ميز جاي روزنامه 8 عدد
تصويري در صورتنوارهاي صوتي و
امكان ميكروفيلم حداقل 20 نفر فاكس 1 دستگاه
بخش كامپيوتر ماشينتحرير دو دستگاه
قسمت انبار ذخيره كتاب و 15 فضاي سالن مطالعه در
بخش صحافي سطح تحتاني
محل نمايشگاه 10 درصد سالن مطالعه
(100 مترمربع)
سالن مخصوص نمايش فيلم و گنجايش براي 200 تا 300
سخنراني صندلي (4)
سرايداري
1 ـ اين پارامتر با افزايش سطح كل زيربنا با همان مقياس افزايش پيدا ميكند.
2 ـ 250 مترمربع برمبناي 2500 مترمربع كه با سطح كل زيربنا متغير است و براي 30000 جلد كتاب و 200 قفسه فضا دارد.
3 ـ شامل اطاقهاي كار، اطاقهاي كارمندان، دفاتر، دستشوييها و سرسرا، پلكان، راهروها و غيره.
4 ـ 15 كل زيربنا در نظر گرفته شده است. (500 مترمربع)
5 ـ براي هر كشو از جعبه فيشدان حداكثر 500 برگه در نظر است بنابراين براي 30 هزار جلد كتاب 10 عدد برگهدان سيخانهاي مورد نياز است.
6 ـ مطابق استاندارد براي هر دو هزار نفر جمعيت باسواد 1 نفر كتابدار مورد نظر است كه حداقل جمعيت براي كتابخانه مركزي 100000 نفر پيشبيني شده كه در اين صورت براي كتابخانه مركزي 50 كتابدار مورد نياز است كه اين تعداد با شرايط فعلي جامعه ما مطابقت ندارد لذا در نهايت حداقل نياز پيشبيني كتابدار شده است.
كتابخانه عمومي درجه يك
الف ـ تعريف
كتابخانه عمومي درجه يك كتابخانهاي است كه بتواند نيازهاي فرهنگي جمعيتي تحت پوشش تا 200 هزار نفر را در حوزه شهري از مجراي بخشهاي متعدد زير برآورده نمايد:
ـ بخش مخزن كتابها
ـ بخش مرجع و نشريات
ـ بخش نمايشگاه
ـ بخش سالن مخصوص نمايش فيلم و سخنراني (اجتماعات)
ـ بخش اداري و آمادهسازي
ـ بخش كامپيوتر
ـ بخش آموزشي و فعاليتهاي فوقبرنامه
ـ بخش سرايداري
ب ـ وظايف
1 ـ برآوردن كردن نيازهاي عمومي مراجعهكنندگان به كتابخانه
2 ـ فراهم آوردن موجبات مطالعه و تحقيقات علمي به ميزان محدود براي محققان
3 ـ ترتيب دادن جلسات منظم سخنراني و بحث
4 ـ ترتيب دادن نمايش فيلم
5 ـ در صورت امكان مساعدت به كتابخانههاي درجات پايينتر در امر آمادهسازي كتاب ضمن هماهنگي با كتابخانه مركزي
دبيرخانه هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور
جدول درجهبندي قطعي كتابخانههاي عمومي
سطح زيربنا سطح سطح گنجايش تعداد تعداد تعداد كتاب تعداد جمعيت مراكز مراكز درجه
(مترمربع) سالن مطالعه مخزن كتاب سالن مطالعه كتاب اعضاء فعال امانت داده نيروي كتابدار منطقه آموزشعالي آموزشناسطح قطعي ملاحظات
(نفر) (جلد) (نفر) شده ساليانه (نفر) و حوزه دبيرستان كتابخانه
1200تا2500 13زيربنا 16زيربنا 150تا200 20000تا50000 2000تا3500 50000 8 200000تا400000 دانشكدهحوزه مراكزمتعددتا 1 تذكر:
سطح دبيرستان 1ـ ارتقاء درجهدركتابخانهدرجه 5،4،
24 8 4 3 20 40 50 80 20 20 20 289 3 در صورت فقدان فضاي فيزيكي
1000 تا 1200 13 زيربنا 16 زيربنا 100 تا150 15000تا20000 1500تا3000 40000 6 100000تا200000 دانشكدهحوزه دبيرستان 2 كافيباتوجهبهتوسعة فعاليتهاي
راهنمايي فرهنگي حداكثر تا 1 درجه امكانپذير
20 6 6 2 15 30 40 60 10 10 10 209 خواهد بود.
700 تا 1000 13 زيربنا 16 زيربنا ــ 10000تا20000 1000تا1500 30000 4 500000تا100000 ــ دبيرستان 3 2 ـ ارتقاءاز درجات 5 به 3،4 به 2 و 3 به
راهنمايي 1 در صورت وجود سايرامتيازات منوط
14 5 4 ــ 10 20 30 40 5 ــ 10 138 به توسعه فيزيكي كتابخانه خواهد بود.
400 تا 700 13 زيربنا 16 زيربنا ــ 8000 تا 12000 500 تا 1000 20000 2 25000 تا 500000 ــ راهنمايي 4
8 8 2 ــ 8 10 20 20 5/2 ــ 20 5/98
به ازاء هر 10000 نفر جمعيت 1 امتياز به ازاء هر 50 مترمربع زيربنا 1 امتياز
به ازاء هر 50 نفر ظرفيت سالن اجتماعات 1 امتياز به ازاء هر 500 جلد كتاب 1 امتياز
به ازاء هر 50 نفر عضو فعال 1 امتياز به ازاء هر 1 نفر كتابدار 10 امتياز
دانشكده 10 امتياز حوزه 10 امتياز
به ازاء هر 1000 جلد كتاب امانت به ازاء هر واحد مقطع دبيرستان 2 امتياز
داده شده 1 امتياز و در درجات 4 و 3 هر واحد راهنمايي 10 امتياز
* براي ارتقاء به درجات 1 و 2 داشتن دانشكده و حوزه شرط اصلي ميباشد.
مشخصات كتابخانه درجه 1
پوشش جمعيتي 400000 نفر
زيربنا 1200 تا 2500 مترمربع، شامل بخشهاي: مخزن كتاب با گنجايش 20000 تا 50000 جلد سالنهاي مطالعه با ظرفيت حداقل 250 نفر، سالن اجتماعات با گنجايش 150 تا 200 نفر
خدمات قابل ارائه: مرجع، نشريات، اطلاعرساني (رايانه)، ارائه مواد ديداري و شنيداري، آموزش و فعاليتهاي فوقبرنامه نمايشگاه
پرسنل مورد نياز: رئيس كتابخانه 1 نفر، * كتابدار بخش امانت 5 نفر، كتابدار مرجع و نشريات 2 نفر = جمع 8 نفر
* توزيع كتابدار به شرح زير است:
1 ـ بخش امانت
2 ـ يكنفر از كتابداران علاوه بر وظايف محوله مسؤوليت شيفت دوم را به عهده خواهند داشت.
3 ـ خدمات فني و رايانهاي علاوه بر وظايف محوله به عهده يك نفر از كتابداران خواهد بود.
4 ـ پذيرش و راهنمايي مراجعين علاوه بر وظايف محوله به عهده يك نفر از كتابداران خواهد بود.
مشخصات كتابخانه درجه 2
پوشش جمعيتي 100000 تا 200000 نفر
زيربنا 1000 تا 1200 مترمربع، شامل بخشهاي: مخزن كتاب با گنجايش 15000 تا 20000 جلد سالنهاي مطالعه با ظرفيت حداقل 150 نفر، سالن اجتماعات با گنجايش 100 تا 150 نفر
خدمات قابل ارائه: مرجع، نشريات، ارائه مواد ديداري و شنيداري، آموزش و فعاليتهاي فوقبرنامه، نمايشگاه رايانه
پرسنل مورد نياز: رئيس كتابخانه 1 نفر، * كتابدار بخش امانت 5 نفر، = جمع 6 نفر
* توزيع كتابدار به شرح زير است:
1 ـ بخش امانت
2 ـ بخش مرجع و نشريات توسط يكنفر از كتابداران علاوه بر وظايف محوله اداره خواهد شد.
3 ـ خدمات فني توسط يك نفر از كتابداران علاوه بر وظايف محوله انجام خواهد شد.
4 ـ بخش راهنمايي و پذيرش مراجعين علاوه بر وظايف محوله به عهده يك نفر از كتابداران خواهد بود.
مشخصات كتابخانه درجه 3
پوشش جمعيتي 50000 تا 100000 نفر
زيربنا 700 تا 1000 مترمربع، شامل بخشهاي: مخزن كتاب با گنجايش 10000 تا 20000 جلد سالنهاي مطالعه با ظرفيت حداقل 125 نفر، سالن اجتماعات با گنجايش 100 نفر
خدمات قابل ارائه: مرجع، نشريات، ارائه مواد ديداري و شنيداري رايانه، نمايشگاه
پرسنل مورد نياز: رئيس كتابخانه 1 نفر، * كتابدار بخش امانت 3 نفر = جمع 4 نفر
* توزيع كتابدار به شرح زير است:
1 ـ بخش امانت
2 ـ بخش مرجع و نشريات علاوه بر وظايف محوله به عهده يكنفر از كتابداران ميباشد.
3 ـ خدمات فني بر وظايف وظايف محوله به عهده يك نفر از كتابداران ميباشد.
4 ـ بخش راهنمايي و پذيرش علاوه بر وظايف محوله به عهده يك نفر از كتابداران ميباشد.
مشخصات كتابخانه درجه 4
پوشش جمعيتي 25000 تا 50000 نفر
زيربنا 400 تا 700 مترمربع، شامل بخشهاي: مخزن كتاب با گنجايش 8000 تا 12000 جلد سالنهاي مطالعه با ظرفيت حداقل 75 نفر
خدمات قابل ارائه: امانت كتاب، فعاليتهاي فوقبرنامه
پرسنل مورد نياز: * مسؤول (كتابدار) 1 نفر، كتابدار 1 نفر = جمع 2 نفر
* مسؤول كتابخانه علاوه بر مسؤوليت، وظايف كتابداري را نيز بر عهده دارد.
مشخصات كتابخانه درجه 5
پوشش جمعيتي 10000 نفر
زيربنا 200 تا 400 مترمربع، شامل بخشهاي: مخزن كتاب با گنجايش 4000، سالنهاي مطالعه با ظرفيت حداقل 35 نفر
خدمات قابل ارائه: امانت كتاب، مرجع
پرسنل مورد نياز: * مسؤول (كتابدار) 1 نفر = جمع 1 نفر
* مسؤول كتابخانه كليه وظايف كتابداري را نيز بر عهده دارد.
برگه شناسايي وضعيت موجود كتابخانه عمومي براي ارتقاء درجه
نام كتابخانه عمومي ............................................. كد رايانهاي كتابخانه .............................................
استان ............................................. شهرستان ............................................................... بخش ............................................. شهر .......................................... روستاي ......... ............................................. سال تأسيس كتابخانه .................. آدرس: خيابان .......................................... كوچه .................................... پلاك ........................ تلفن ........................ كدتماس ....................
صبحها (يك نوبت كاري) از ساعت .................. تا ساعت ..................
* ساعات كار: بعدازظهرها (يك نوبت كاري) از ساعت .................. تا ساعت ..................
صبح و بعدازظهرها (يكسره) از ساعت .................. تا ساعت ..................
اختصاصي
* وضعيت مالكيت ساختماني: واگذاري: موقت دائم
استيجاري
از نظر شمول ضوابط درجهبندي مركزي 1 2 3 4 5
* درجه فعلي كتابخانه:
از نظر ارسال كتاب مركزي 1 2 3 4
مساحت كل كتابخانه .................................................... مترمربع تعداد كتب امانتي در يكسال گذشته ................................. جلد
سطح زيربنا .................................................. مترمربع تعداد عضو فعال خواهران ........................................................... نفر
مساحت مخزن كتاب ........................ مترمربع تعداد عضو فعال برادران ...................... نفر
گنجايش تقريبي مخزن كتاب ......... جلد جمع اعضاي فعال .............نفر
تعداد كتب موجود ............................................. جلد تعداد متوسط مراجعين در هر روز ................................................... نفر
تعداد مجلات و نشريات موجود ....... نسخه جمعيت ساكن در محل .........نفر
تعدادصندليهايموجوددر سالنمطالعه ............ صندلي جمعيت ساكن در محل ......... نفر
* نيروي انساني موجود:
كتابدار مسؤول كتابخانه ........................................................................................ نفر
كتابدار ................................................................................................................................................... نفر
جمع نيروي انساني كتابدار و مسؤول ................................................ نفر
دانشگاه دولتي دارد تعداد ندارد
دانشگاه آزاد دارد تعداد ندارد
دانشگاه پيامنور دارد تعداد ندارد
* وضعيت مراكز آموزشي محل: حوزه علميه دارد تعداد ندارد
مدرسه عالي دارد تعداد ندارد
دبيرستان دارد تعداد ندارد
هنرستان دارد تعداد ندارد
مدرسه راهنمايي دارد تعداد ندارد
دبستان دارد تعداد ندارد
* علت درخواست ارتقاء درجه كتابخانه و تغييرات عمده صورت گرفته در كتابخانه را به طور مختصر شرح دهيد.
نام .............................................. نام خانوادگي ...................................................... تكميلكننده فرم
سمت ................................................................ تاريخ .............................................. امضاء
صحت اطلاعات مندرج را تأييد مينمايد.
روش اجراي طرح شبكة اطلاعرساني كتابخانههاي عمومي كشور
قسمت اول ـ ساختار نرمافزاري طرح
در صفحة 2 نمودار كلي طرح ارائه شده است كه مبين كلي خواستهها و نظرات طراحان ميباشد. در زير به هر يك از موارد اشاره شده در صفحة 2 ميپردازيم.
بخش اول ـ ورودي كاربران
الف ـ اطلاعات آماري
با توجه به اجراي طرحي تحت نام «سيستم مكانيزه اطلاعات و آمار» كه در 2 سال اخير به اجرا درآمده است تنها مرحلة اجراي قسمت «اطلاعات آماري»، تبديل كردن اطلاعات كلاسه شده موجود به اطلاعات قابل دسترسي در شبكه web ، ميباشد. ريز اطلاعات آماري كه در اين بخش قرار خواهند گرفت به صورت زير ميباشند:
1 ـ اطلاعات عمومي و مشخصات فرهنگي استان
شامل تعداد شهرستان، شهر، بخش، روستا / آخرين آمار جمعيت استان / درصد باسوادان / وضعيت فرهنگي، تعداد كتابخانهها با ذكر نوع درجه / سطح كل زمين كتابخانههاي استان / طرح زيربناي كل كتابخانهها / گنجايش مخزن كتابخانهها و...
2 ـ اطلاعات عمومي و مشخصات فرهنگي شهر
شامل آخرين آمار جمعيت شهر، درصد باسوادان، تعداد مراكز آموزشي، تعداد دانشگاهها و حوزه علميه در شهر.
3 ـ اطلاعات عمومي و مشخصات ساختمان كتابخانهها
شامل آدرس و شماره تلفن / ساعت فعاليت كتابخانه / درجه كتابخانه از نظر ضوابط درجهبندي و نوع ارسال / وضعيت ساختمان از لحاظ مالكيت / نوع بناي كتابخانه / مساحت كل كتابخانه / گنجايش مخزن و... .
4 ـ مجموعة كتابخانه
شامل كتابهاي چاپي / كتابهاي خطي / كتابهاي غيرفارسي / مجلات فارسي و غيرفارسي.
5 ـ تعداد اعضا و مراجعين به كتابخانه به تفكيك مرد و زن.
6 ـ تعداد نيروي انساني كتابخانه براساس مدرك تحصيلي.
7 ـ كتابهاي امانت داده شده هر كتابخانه به تفكيك موضوع شامل كليات، دين، فلسفه، علوم اجتماعي و...
8 ـ مشخصات تجهيزات كتابخانه شامل ميز، صندلي، قفسه و رايانه و.... جداي از موجود بودن «اطلاعات آماري» به صورت فهرست، يك سيستم جستجو يا (Search Engine ) در تكتك موارد فوق و يا به صورت تركيبي نيز لازم به نظر ميرسد تا امر اطلاعرساني آماري راحتتر در اختيار كاربران قرار گيرد.
ب ـ فهرستگان توصيفي
هدف از ارائه شدن اين مرحله، در اختيار قرار گرفتن فهرستگان توصيفي كليه كتابها و مجلات در هر كتابخانه ميباشد. در حال حاضر ليست كتابها يا مجلاتي كه براي كتابخانهها با درجات مختلف از مركز، ارسال شده است، موجود ميباشد كه مطمئناً با موجودي واقعي كتابخانهها تفاوت دارد. براي حل اين مشكل ليست كتابخانه مربوطه كه در مركز موجود ميباشد براي كتابخانه ارسال ميشود و از مسؤول آن خواسته ميشود تا كسريها را از ليست حذف و اهداييها را به آن اضافه كند. در اين صورت فهرستگان دقيق هر كتابخانه معرفي شده و در اختيار عموم قرار ميگيرد. بعد از انجام اين مرحله لازم است در اين قسمت موتور جستجويي تركيبي شامل اقلام مندرج در فهرستگان توصيفي وجود داشته باشد تا كاربر بتواند با در اختيار داشتن حداقل اطلاع از مشخصات كتاب مورد نظر، كتاب و محل آن را پيدا كند.
ج ـ اطلاعات اعضاء
منظور از ارائه اين مرحله مكانيزه كردن امانات و رزرو كتاب براي كاربران مجاز ميباشد. منظور از «كاربران مجاز»، اعضاي فعال كتابخانههاي ميباشند كه اطلاعات آنها وارد سيستم شده است. براي رسيدن به اين هدف از ابتداي سال آينده، براي كليه تمديدهاي عضويت، يا پذيرش عضو جديد، كدي «يازده رقمي» پيشبيني ميگردد كه عضو با توجه به اين كُد و كلمة رمزي كه براي خود انتخاب ميكند ميتواند وارد صفحة شخصي به نام خود شود. كد و مرد نظر به صورت زير و Uniqu طراحي ميشود:
كدعضويت شهر
كتابخانه ـ كد استان
عضو يا كاربر مورد نظر در صفحة شخصي خود، اطلاعات و امكانات زير را در اختيار خواهد داشت:
1 ـ مشخصات شخصي
شامل تمامي مشخصاتي كه در فرم عضويت وارد ميكند.
2 ـ كتابخانههاي عضو شده
شامل نام، آدرس و تمامي اطلاعات آماري مربوط به كتابخانههايي كه در آنها عضو است.
3 ـ وضعيت اماني فرد در كتابخانه
شامل اطلاعات مربوط به كتابهاي به امانت برده و زمان سررسيد و بازگرداندن آنها.
4 ـ سيستم رزرو كتاب
در اين سيستم، كاربر (عضو) با ورود به صفحة شخصي خود و جستجو در فهرستگان كتابخانهاي كه در آن عضو است، ميتواند كتابي را انتخاب و آن را براي دريافت، رزرو نمايد. سپس به كتابخانة مورد نظر مراجعه و كتاب ذكر شده را به امانت ميبرد. لازم به ذكر است كه كاربر كتاب را فقط در كتابخانهاي كه در آن عضو است، ميتواند رزرو نمايد.
همچنين در اين بخش :
1 ـ سيستم سفارش كتاب توسط پست،
2 ـ تبادل كتاب بين كتابخانهها (امانت بين كتابخانهاي)
3 ـ عضويت غيرحضوري در كتابخانه توسط كارتهاي اعتباري، نيز پيشبيني ميگردد.
د ـ معرفي دبيرخانه و فعاليتهاي آن
هدف از اين مرحله، اطلاعرساني به موقع از طرحهاي در دست بررسي دبيرخانه، تغييرات و دستورالعملهاي صادر شده و معرفي كلي وظايف و بخشهاي هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور، ميباشد. همچنين در اين بخش به معرفي انجمنها و نام و سمت اعضاي آن پرداخته ميشود و با ارائه كردن كمكهاي انجام شده از طرف انجمن به كتابخانه مربوطه، زمينه براي رقابت در امر كمكرساني ايجاد ميشود. همچنين در اين بخش به معرفي كتابداران و شخصيتهاي فرهنگي نمونه كه در مراسمهاي مختلف معرفي گرديدهاند، پرداخته ميشود.
بخش دوم ـ ورودي اختصاصي مسؤولين
با توجه به اين مسأله كه 1 ـ اطلاعات آماري، 2 ـ فهرستگان توصيفي و 3 ـ اطلاعات اعضاء كه در بخش اول به آنها اشاره شد اطلاعاتي متغير بوده و روزانه نياز به تصحيح و ارتقاء دارند، بخش دوم طراحي خواهد شد. از آنجا كه تصحيح روزانه اطلاعات در سطح كلان از اختيارات و امكانات دبيرخانه (در مركز) خارج است، ليكن، چنانچه به موضوع در سطح خرد و «كتابخانه به كتابخانه» نگاه شود، راهحل آن نيز پيدا خواهد شد. مسؤول يا كتابدار هر كتابخانه وظيفه خواهد داشت در پايان ساعت كاري خود، روزانه مدتي را صرف ورود اطلاعات مربوط به همان روز و تصحيح پايگاه خود، نمايد. براي دادن اين امكان به مسؤول يا كتابدار كتابخانه، كدي 9 رقمي پيشبيني خواهد شد تا مسؤول يا كتابدار به وسيلة اين كد و كلمة رمزي كه براي خود انتخاب ميكند بتواند اطلاعات مربوط به پايگاه كتابخانه خود را تغيير دهد.
در پشت صحنة ورود اطلاعات، نرمافزار مورد بحث اين امكان را نيز خواهد داشت تا روزانه گزارشهايي از آمار و اطلاعات كتابخانههاي عمومي ـ بدان صورت كه دبيرخانه لازم دارد ـ در اختيار مركز قرار دهد. اين امر هم اكنون به صورت ماهانه و در مركز انجام ميشود.
قسمت دوم ـ ساختار سختافزاري و اجرايي طرح
براي پيشبرد طرح مورد بحث، نياز كتابدار يا مسؤول هر كتابخانه به اتصال با شبكة اينترنت يا سايت داخلي كاملاً واضح است. در اين زمينه طرحي در دست بررسي و اجرا قرار دارد كه با توجه به مراحل اجرايي پيشبيني شده در آن طرح از ده كتابخانه در تهران و توسعة آن به مراكز استانها و... عملاً اجراي طرح ما را نيز در ابتدا به 10 كتابخانه در تهران و در ادامه به مراكز استانها و... محدود ميكند. اين محدوديت خود بهترين ابزار موفقيت اجراي طرح ميباشد. چرا كه عملاً اجراي اين طرح به يكباره و در سراسر كشور، غيرعملي و فراتر از امكانات به نظر ميرسد، در حالي كه با شروع از ده كتابخانة تهران، ضمن توسعه كار و ورود تدريجي اطلاعات خواسته شده، مشكلات طرح نيز معلوم شده و ميتوان نسبت به رفع آنها اقدام نمود. با توسعة طرح اتصال كتابخانهها به اينترنت، طرح مورد بحث نيز گسترش يافته و در ادامه سراسر كشور را دربر خواهد گرفت.
لازم به ذكر است كه اين طرح در دو رديف 1 ـ شبكه جهاني اينترنت و 2 ـ شبكة داخلي، اجرا خواهد شد.
اطلاعات عمومي و مشخصات فرهنگي استان
اطلاعات عمومي و مشخصات فرهنگي شهر
اطلاعات عمومي و مشخصات ساختماني كتابخانهها
اطلاعات آماري مجموعه كتابخانه
تعداد اعضاء و مراجعين
تعداد نيروي انساني
كتابهاي امانت داده شده
مشخصات تجهيزات كتابخانه
جستجو در تكتك موارد و يا به صورت كتبي
فهرستگان توصيفي كتابهاي موجود در هر كتابخانه
ورودي كاربران فهرستگان توصيفي فهرستگان توصيفي مجلات موجود در هر كتابخانه
جستجوي تركيبي در فهرستگان توصيفي كتابخانهها
مشخصات شخصي عضو
اطلاعات اعضاء ليست نشاني و مشخصات آماري كتابخانة عضو شده
وضعيت اماني فرد در آن كتابخانه
سيستم رزرو كتاب
مديريت امور كتابخانهها
مديريت امور انجمنها
معرفي دبيرخانه مديريت مطالعات و برنامهريزي پژوهشي
و برنامههاي آن مديريت تهيه و توزيع كتاب
مديريت انتخاب و نمايهسازي كتاب
مديريت همكاريهاي فرهنگي
وارد نمودن يا تصحيح اطلاعات آماري
ورودي اختصاصي مسؤول يا كتابداركتابخانه در شهرستان وارد نمودن يا تصحيح فهرستگان توصيفي
وارد نمودن يا تصحيح اطلاعات اعضاء
ارائه گزارشهاي خواسته شده از مركز
نمودار كلي طرح
اين بخشنامه طي نامهاي به شماره 8030/6/6 مورخ 17/10/80 از سوي هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور به استان ارسال گرديده است.
دستورالعمل وجين كتاب در كتابخانههاي عمومي كشور
نظر به وجود برخي دشواريها در بررسي و وجين مجموعه كتابهاي كتابخانههاي عمومي كشور و به منظور اتخاذ رويهاي يكسان در مجموعهسازي كتابخانه و بهرهبرداري بهينه از فضا و تجهيزات كتابخانهها كه با افزايش مجموعه به دشواريهاي مضاعفي ميانجامد. لازم است با تشريك مساعي همكاران كتابدار، در جهت جمعآوري و پيرايش مجموعهها، اقداماتي به شرح زير انجام پذيرد.
1 ـ 1 ـ نسخ تكراري كتابهاي دريافتي از منابع مختلف نشر.
1 ـ 2 ـ كتابهاي غيرضروري كه مورد درخواست اعضاي كتابخانهها نيست.
1 ـ 3 ـ ويرايشهاي قبلي آثار علمي كه منابع جديدي جايگزين آنها شده است.
1 ـ 4 ـ كتابهاي مستعمل، فرسوده و غيرقابل استفاده كه قابل صحافي نيست.
2 ـ 1 ـ تنظيم فهرست توصيفي هر يك از عناوين وجين شده و اعلام آن به دبيرخانه.
2 ـ 2 ـ نگهداري كتابهاي رديف 1 ـ 1، 1 ـ 2، 1 ـ 3، به منظور تحويل به كتابخانههاي جديدالاحداث استان.
2 ـ 3 ـ خارج ساختن كتابهاي رديف 1 ـ 4، برابر ماده 15، آييننامه استفاده از كتابخانههاي عمومي.
ماده 15 ـ آييننامه استفاده از كتابخانههاي عمومي
خارج ساختن كتابهاي مستعمل، مندرس، غيرقابل استفاده و مفقودي، حسب دستورالعملهاي ابلاغي جاري با تنظيم صورتجلسه با امضاي مسؤول كتابخانه، صاحب جمع اموال و نماينده وزارت امور اقتصادي و دارايي و بالاترين مقام اجرايي اداره كتابخانههاي شهرستان بلامانع است.
بخشنامه فوق از سوي هيأتامناي كتابخانهاي عمومي كشور طي نامهاي با شماره 8953/8/6 مورخ 16/11/79 اداره كل ارسال گرديده است.
طرح ايجاد پايگاه (سايت) اطلاعرساني كتابخانههاي عمومي كشور
1 ـ مقدمه
با توجه به توسعة روزافزون فنآوريهاي ارتباطات و اطلاعرساني در سطح دنيا و ايران لازم است تا براي بهبود روند اطلاعرساني در سطح جامعه و توسعة فرهنگي، كتابخانههاي عمومي نيز با استفاده از آخرين فنآوريهاي ارتباطات و رايانه در اين مورد اقدامي عاجل را مدنظر قرار داده و زمينة مساعدي را براي دستيابي به منابع و اطلاعات موجود در كتابخانههاي عمومي كشور را به وجود آورد. در همين راستا طرح ايجاد پايگاه اطلاعرساني كتابخانههاي عمومي كشور مدنظر قرار گرفته و از اهميت زيادي براي كمك به توسعه فرهنگي، اجتماعي و سياسي برخوردار است.
2 ـ هدف
هدف از پيشنهاد و اجراي چنين طرحي بهبود دسترسپذيري به منابع و اطلاعات موجود در كتابخانههاي عمومي ميباشد. با ايجاد چنين پايگاه اطلاعاتي، سرعت و دقت دستيابي به منابع و اطلاعات در كتابخانههاي عمومي افزايش يافته و بدين طريق ميتوان سرعت توسعه اجتماعي و فرهنگي را بهبود بخشيد.
3 ـ ويژگيهاي طرح
1 ـ 3 ـ پايگاه اطلاعرساني كتابخانههاي عمومي كشور يك پايگاه اطلاعرساني در سطح ملي است كه از طريق شبكهاي رايانهاي ميتواند اطلاعات مربوط به كتابخانههاي عمومي كشور و منابع و اطلاعات موجود در آنها با سرعت و كيفيت مطلوب در شبكههاي داخلي و بينالمللي (اينترنت) ارائه نمايد.
2 ـ 3 ـ اين پايگاه اطلاعاتي از ركوردهاي كتابشناختي در حد توصيفي تشكيل شده است كه در محيط ويندوز طراحي و قابل دسترس ميباشد.
3 ـ 3 ـ در هر ركورد از اين پايگاه اطلاعاتي علاوه بر اطلاعات و فيلدهاي كتابشناختي توصيفي (مؤلف، عنوان، مترجم، ويراستار، سال نشر، محل نشر، ناشر و در صورت لزوم موضوع اصلي كتاب) كتابهاي موجود در كتابخانههاي عمومي، اطلاعات مربوط به خود كتابخانه اعم از مشخصات فيزيكي و تجهيزات كتابخانهاي، تعداد نيروي انساني متخصص و غيرمتخصص، ميزان تحصيلات، رشته تحصيلي، تعداد اعضاء و مراجعان به تفكيك زن و مرد، آدرس، شمارة تلفن، درجة كتابخانه، كتابهاي امانت داده شده به تفكيك موضوع، ساعات فعاليت، اطلاعات عمومي و مشخصات فرهنگي شهر و استان نيز ارائه ميشود.
4 ـ 3 ـ در هر ركورد علاوه بر فيلدهاي معرفي شده در بند 3 ـ 3 ، محل موجود بودن هر يك از كتابها و ديگر منابع موجود در كتابخانه را نيز ميتوان ارائه نمود و بدين طريق فهرستگان توصيفي كتابهاي موجود در كتابخانههاي عمومي كشور نيز حاصل ميشود. به طور مثال ميتوان در انتهاي ركورد كتابشناسي، كتابخانههاي عمومي كه داراي آن كتاب هستند را ذكر نمود. با انجام چنين تمهيدي مراجعهكننده به پايگاه اطلاعاتي ميتواند به سرعت نزديكترين كتابخانه عمومي را كه كتاب مورد نظر در آنجا موجود است را شناسايي نمايد.
5 ـ 3 ـ علاوه بر اطلاعات كتابشناسي توصيفي كتابها، ميتوان موجودي نشريات ادواري (عناوين، موجوديهاي فعلي و قبلي)، منابع ديداري شنيداري و غيره را نيز معرفي و فهرست مشترك ادواريهاي موجود كتابخانههاي عمومي را نيز ارائه نمود.
6 ـ 3 ـ با ايجاد چنين پايگاه اطلاعاتي ميتوان در دورههاي زماني مختلف اطلاعات را به صورت ديسكت، سيدي يا چاپي نيز منتشر نموده تا كتابخانه مراكز فرهنگي كه قادر نيستند وارد شبكه شوند به صورت محلي و موضعي از آنها استفاده كنند.
مراحل اجراي طرح
1 ـ طراحي نرمافزار ذخيره و بازيابي در محيط ويندوز و سازگار با شبكههاي داخلي و اينترنت.
2 ـ جمعآوري دادههاي خام مربوط به كتابخانههاي عمومي كشور كه قرار است در اين طرح مورد پوشش قرار گيرند.
3 ـ ورود دادهها در پايگاه اطلاعاتي.
4 ـ سازماندهي و تنظيم پايگاه اطلاعاتي.
5 ـ طراحي شبكة سختافزاري و تعيين سختافزارهاي مورد لزوم براي اجراي طرح.
6 ـ شروع به كار پايگاه اطلاعرساني در سطح ملي و بينالمللي.
اين بخشنامه طي نامه با شماره 8030/6/6 مورخ 17/10/80 از سوي هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور به اداره كل ارسال گرديده است.
طرح يارمندان كتابخانه
هدف
از آنجا كه توسعه كتابخانهها و رونق كتابخواني امكان تأمين نيروي انساني مورد نياز و ارائه خدمات مطلوب و متناسب با حوزه فعاليت كتابخانهها را با مشكلات عديده مواجه ساخته است لذا با استفاده از نيروهاي جوان و علاقهمند كتابخانهها ميتوان زمينه مناسبي براي مشاركت داوطلبانه آنان در اداره كتابخانهها فراهم آورد.
مراحل اجراي طرح
1 ـ يارمندان كتابخانه از بين اعضاي كوشا و يا دانشآموزان ممتاز مقطع دبيرستان كه داوطلب همكاري با كتابخانه هستند گزينش ميشوند. بنابراين ضروري است مراتب به طريق مقتضي (ترجيحاً انجمن كتابخانه) به آموزش و پرورش هر منطقه منعكس و همكاري آنان در اجراي طرح جلب گردد.
2 ـ يارمندان دانشآموز از ميان دانشآموزان ممتاز انتخاب و كتباً از سوي واحد آموزشي به كتابخانه معرفي خواهند شد.
3 ـ يارمندان دانشآموز عضو كتابخانه كه فعاليت آنان چشمگير و مورد رضايت مسؤولان قرار دارد با معرفينامه از سوي والدين براي مشاركت در اجراي طرح پذيرفته خواهند شد.
4 ـ كار يارمندان در كتابخانه باتوجه به علايق ايشان به موازات كار آموزشي شروع خواهد شد به ترتيبي كه بعد از كارآموزي، يارمندان كتابخانه بتوانند در گردش بهتر كار كتابخانه مفيد و مؤثر باشند.
5 ـ هريك از يارمندان كتابخانه يك شيفت در هفته در كتابخانه حضور يافته و همكاري خواهند نمود.
توضيح :
1 ـ 5 ـ حضور هريك از يارمندان بيش از يك شيفت در كتابخانه بلامانع است.
2 ـ 5 ـ حضور بيش از يك نفر در هر شيفت بلامانع است.
6 ـ خدمات يارمندان كتابخانه داوطلبانه بوده لذا هيچگونه حقالزحمهاي به آنان پرداخت نخواهد شد ولي در ايام هفته كتاب، به نحو مقتضي از آنان تجليل و تقدير بعمل خواهد آمد.
توضيح : كتابخانه ميتواند براي يارمندان خود با هماهنگي واحدهاي ذيربط امكان برخورداري از تسهيلات و محصولات فرهنگي نظير كتاب، نشريات، سينما و ... را فراهم آورد.
نتيجه:
1 ـ استفاده از خدمات داوطلبانه افراد در كتابخانه موجب مردميتر شدن فضا، محيط و مناسبات و روابط اين مركز خواهد شد.
2 ـ زمينه لازم براي كشف و اعتلاي استعدادهاي اعضاي كتابخانه فراهم ميشود.
3 ـ همكاري و مشاركت در اداره كتابخانه و ارائه خدمات كتابداري موجب بهرهوري بيشتر از امكانات موجود خواهد شد.
4 ـ فعاليتهاي كتابداري و كتابخواني در جامعه بسط و گسترش خواهد يافت.
بخشنامه فوق طي نامه با شماره 9943/8/6 مورخ 16/3/80 از سوي هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور به استان ارسال گرديده است.
شيوهنامه استفاده از كارتها جديد عضويت
در كتابخانههاي عمومي
مقدمه
اصل «كتابخانه براي استفاده است» به عنوان يك اصل مهم و پايا در علوم كتابداري و اطلاعرساني تا حدود زيادي بيانگر هدف كتابخانه است و رسيدن به هدف مستلزم داشتن يك برنامهريزي دقيق ميباشد و طرح يك برنامه جامع كاربردي نيازمند ارائه تصويري روشن و صريح از وضع موجود است؛ تهيه و ارائه چنين تصويري منوط به دسترسي به آمارهاي دقيق و واقعي است؛ از همينرو دستيابي به آمار صحيح تعداد اعضاي فعال يك كتابخانه و برنامهريزي جهت توسعه امر كتابخواني، واحد امور كتابخانهها با تهيه كارتهاي عضويت در شكل و طرح جديد اقدام به تغييرات اندكي در نحوه عضوپذيري كتابخانههاي تابع اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان مركزي نموده است كه شرح كامل شيوه اجراي آن در ذيل خواهد آمد.
طرح جديد ثبتنام متقاضيان عضويت در كتابخانههاي عمومي استان مركزي در واقع ادامه روش عضوگيري قبلي در شكلي نوين ميباشد. بدين معني كه نياز نيست كتابخانهها روشهاي عضوگيري پيشين خود را بر هم زده و طبعاً با نابساماني در اين حوزه روبرو گردند بلكه با استفاده از شيوه جديد، نحوه عضوگيري موجود به آرامي و حداكثر در طول سال جاري ترميم خواهد شد ضمن اينكه دسترسي سريع به آمار اعضاي فعال كتابخانه در مقاطع زماني مختلف مورد نظر بسيار آسان خواهد بود .
در اين روش از دو نوع كارت به نامهاي كارت «درخواست عضويت كتابخانه عمومي» (به جاي استفاده از فرمهاي درخواست عضويت قبلي كه در هر كتابخانهاي به يك شكل وجود داشت) و «كارت عضويت كتابخانه عمومي» كه هر دو روي اين كارتها حاوي اطلاعات ويژهاي است، استفاده ميشود كه در زير به شرح هريك پرداخته است:
در روي كارت اطلاعات خواسته شده به ترتيب زير درج ميگردد :
1 در اين محل نام خانوادگي متقاضي عضويت نوشته ميشود.
2 در اين محل نام متقاضي عضويت نوشته ميشود.
3 در اين محل سال تولد متقاضي عضويت نوشته ميشود.
4 در اين محل ميزان تحصيلات متقاضي عضويت نوشته ميشود.
5 در اين محل شغل متقاضي عضويت نوشته ميشود.
6 در اين محل نام كتابخانه عمومي كه مراجعهكننده متقاضي عضويت در آن است نوشته ميشود.
7 در اين محل آدرس سكونت متقاضي عضويت بهطور دقيق نوشته ميشود.
8 محل درج تلفن محل سكونت عضو (در صورت نداشتن تلفن در منزل، درج شمارهتلفني كه بتوان در صورت لزوم با عضو تماس گرفت الزامي است).
9 محل درج رقم به رقم شماره عضويت اختصاص داده شده به متقاضي عضويت.
توجه : شماره عضويت از سمت چپ نوشته شود مثلاً در نمونه بالا شماره عضويت سه هزار و بيست و يك (3021) ميباشد.
10 محل درج تاريخ عضويت به تفكيك روز، ماه و سال
توجه : تاريخ عضويت به صورت دقيق نوشته شود.
11 محل درج شماره رسيد واريز حق عضويت به حساب شماره 2594 بانك كشاورزي شعبه اراك به نام انجمن كتابخانههاي عمومي.
توجه : در صورت دريافت حق عضويت به صورت نقدي شماره «رسيد دريافت» در اين محل نوشته ميشود.
پشت كارت درخواست عضويت
12 نامخانوادگي به حروف محل الصاق عكس 19
13 تلفن معرف
14 نام معرف
15 امضاء معرف
16 تمديد عضويت در سال اول
17 تمديد عضويت در سال دوم
18 تمديد عضويت در سال سوم
20 شماره تمديد عضويت
21 شماره تمديد عضويت
22 شماره تمديد عضويت
12 در اين محل نام خانوادگي متقاضي عضويت به صورت حرف به حرف نوشته ميشود.
توجه : نام خانوادگي متقاضي عضويت حداكثر تا 10 حرف نوشته شود.
13 در اين محل تلفن تماس معرف متقاضي عضويت نوشته شود (در صورت لزوم قبل از صدور كارت عضويت، اطلاعات نوشته شه توسط كتابخانه از معرف استعلام گردد).
14 در اين محل نام و نام خانوادگي و محل كار يا سكونت معرف متقاضي عضويت نوشته شود.
15 محل امضاي معرف متقاضي عضويت.
16 محل درج تاريخ تمديد عضويت در سال اول
17 محل درج تاريخ عضويت در سال دوم
18 محل درج تاريخ عضويت در سال سوم
19 محل الصاق عكس متقاضي عضويت
20 محل درج تاريخ تمديد در سال اول عضويت به تفكيك
21 محل درج تاريخ تمديد عضويت در سال دوم به تفكيك
22 محل درج تاريخ تمديد عضويت در سال سوم به تفكيك
توجه : در محلهاي شماره 16 ـ 17 ـ 18 ـ 20 ـ 21 و 22 عليرغم درخواست اطلاعات ديركرد كتاب در سال اول و ... اطلاعات خواسته شده در بندهاي مذكور را درج نماييد.
مراحل عضويت و عضوپذيري
1 ـ متقاضي عضويت پس از پرداخت حق عضويت و ارائه رسيد بانكي و يا پرداخت نقدي حق عضويت و دريافت رسيد، كارت درخواست عضويت را به همراه يك قطعه كارت عضويت (جهت اطلاع از مقررات كتابخانه مندرج در ظهر آن) دريافت ميدارد و پس از درج مشخصات معرف و اخذ امضاي وي كارت درخواست عضويت را به همراه 2 قطعه عكس و فتوكپي از صفحه اول شناسنامه و معرفي از محل تحصيل و يا كار و كارت عضويت دريافتي به كتابخانه عودت ميدهد.
2 ـ كليه مشخصات و اطلاعات لازمالدرج بر روي كارت درخواست عضويت و پشت آن در محلهاي 1 تا 13 و 17 تا 21 توسط كتابخانه نوشته ميشود.
توجه و تذكر : به دليل ايجاد و حفظ يكنواختي و يكدستي درج اطلاعات بر روي كارت درخواست عضويت و كارت عضويت كتابخانه توسط كتابخانه انجام شود.
3 ـ كتابخانه شماره عضويت اختصاصيافته به عضو را در محل مربوطه بر روي كارت درخواست عضويت درج و مشخصات عضو را در دفتر عضويت كتابخانه ثبت مينمايد.
4 ـ يك قطعه از عكسهاي عضو در محل مربوطه بر روي كارت درخواست عضويت الصاق ميگردد.
5 ـ به منظور صدور كارت عضويت كتابخانه، شماره عضويت و ساير اطلاعات خواسته شده در محلهاي مشخص شده 1 ـ 2 ـ 3 ـ 5 ـ 6 و 9 به استناد كارت درخواست عضويت بر روي كارت عضويت درج ميگردد و اطلاعات مربوط به نام پدر و شماره شناسنامه عضو از تصوير صفحه اول شناسنامه وي استخراج و بر روي كارت عضويت نوشته ميشود.
6 ـ يك قطعه از عكسهاي عضو در محل مربوطه بر روي كارت عضويت الصاق ميگردد.
7 ـ كارت عضويت كتابخانه به فرد عضو ارائه ميگردد.
8 ـ به منظور دسترسي به آمار تعداد اعضاي فعال كتابخانه در مقاطع زماني مورد نظر كارتهاي درخواست عضويت به ترتيب تاريخ عضويت و پس از سپري شدن مدت عضويت برحسب تاريخ تمديد در محل مناسبي نگهداري شوند (ترجيحاً در كشوهاي برگهدان).
9 ـ در بخش پايين روي كارت عضويت به ترتيب به درج اولين تاريخ عضويت، تاريخ اولين سال تمديد عضويت و ... اقدام نماييد.
توجه : عليرغم درخواست ثبت شماره عضويت سال اول و ... به درج موارد خواسته شده در اين بند اقدام فرماييد.
10 ـ رعايت يكنواختي و نظم موجب زيبايي كارتهاي درخواست عضويت و كارتهاي عضويت صادره خواهد بود. جهت اخذ هرگونه راهنمايي با واحد امور كتابخانهها تماس حاصل نماييد.
اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان مركزي
اداره امور كتابخانهها
تفاهمنامه
تفاهمنامه حاضر بين اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان .................... از يك طرف و ........................ از طرف ديگر در زمينه بهرهوري بيشتر كتابخانه عمومي .............................. به شرح زير منعقد ميشود :
1 ـ ............................ متعهد ميگردد در مجموعه خود اقدام به ايجاد كتابخانه عمومي نموده و آن را زير نظر اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان ..................... اداره نمايد.
2 ـ تأمين محل، نيروي انساني، تجهيزات و ملزومات كتابخانه كلاً بر عهده ............................... خواهد بود.
3 ـ ........................... موظف است همه ماهه گزارش فعاليتها و اقدامات بعمل آمده در كتابخانه را برابر فرم مربوطه تنظيم و به اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان ..................... ارسال نمايد.
4 ـ ........................ متعهد ميشود كتابخانه را بر اساس روشهاي علمي كتابداري مطابق ديگر كتابخانههاي عمومي ساماندهي و خدمات لازم را به مراجعين ارائه نمايد.
5 ـ اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان ...................... اقدام لازم جهت برقراري سهميه كتاب كتابخانه را از طريق دبيرخانه هيأت امناي كتابخانههاي عموم كشور بعمل خواهد آورد.
6 ـ اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي ......................... همكاري لازم در زمينه آموزش عملي كتابداري كتابخانه را در يكي از كتابخانههاي عمومي انجام خواهد داد و در زمينه انجام خدمات فني كتابخانهاي همانند ساير كتابخانههاي عمومي همكاري خواهد نمود.
7 ـ شرايط استفاده اعضا و مراجعين به كتابخانه برابر ضوابط و مقررات ساير كتابخانههاي عمومي خواهد بود و نظارت بر حسن اجراي آن بر عهده اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان ......................... است.
8 ـ چنانچه به هر دليل كتابخانه از ادامه همكاري خودداري نمايد، سهميه كتاب قطع ميشود و .......................... موظف است كتابهاي ارسالي را جهت استفاده در كتابخانه عمومي ديگري تحويل اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي نمايد.
نام و نام خانوادگي متعهد نام و نام خانوادگي مديركل فرهنگ و ارشاد اسلامي
مهر و امضا استان مركزي
دبيرخانه هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور
راهنماي تأسيس كتابخانههاي عمومي غيردولتي توسط اشخاص حقيقي و حقوقي
آييننامه اجازه تأسيس كتابخانههاي عمومي غيردولتي به اشخاص حقيقي و حقوقي
ماده 1 ـ به منظور تحقق اهداف سياستهاي توسعه فرهنگي دولت و واگذاري امور به بخش خصوصي و جلب مشاركتهاي مردمي، به اشخاص حقيقي و حقوقي اجازه داده ميشود با اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي نسبت به ايجاد و تأسيس كتابخانههاي عمومي غيردولتي تحت نظارت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي (هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور) اقدام كنند.
ماده 2 ـ كتابخانههاي عمومي غيردولتي مطابق با اهداف و ضوابط و برنامهها و شيوهنامههاي عمومي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، تحت نظارت اين وزارتخانه تأسيس و اداره ميشود.
ماده 3 ـ كليه كتابخانههاي غيردولتي موجود كه عملاً مورد استفاده عموم قرار دارد تابع ضوابط و مقررات اين آييننامهاند.
ماده 4 ـ كتابخانههاي عمومي شهرداريها، مساجد، مؤسسات آموزشي و فرهنگي و از اين قبيل مشمول اين آييننامهاند.
ماده 5 ـ مؤسس يا مؤسسان كتابخانههاي عمومي غيردولتي، يك نفر را به عنوان مدير مسؤول كه واجد اين شرايط باشد به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي معرفي ميكند.
الف ـ اعتقاد و التزام عملي به مباني و احكام اسلامي و ولايت فقيه و قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران
ب ـ عدم وابستگي به رژيم گذشته و گروههاي منحرف غيرقانوني
ج ـ تابعيت جمهوري اسلامي ايران
د ـ داشتن تأهل و بيش از 25 سال سن
ه ـ سابقه آموزشي يا فرهنگي
و ـ داشتن مدرك ديپلم يا معادل (حوزهاي) آن.
تبصره ـ اقليتهاي ديني درصورت داشتن شرايط عمومي اينآييننامه و تأييد مراجع رسمي مذهبي مشمول اين آييننامهاند.
ماده 6 ـ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي باتوجه به نيازهاي منطقهاي و با رعايت اولويت، به كتابخانههاي عمومي موضوع اين آييننامه مساعدت ميكند.
ماده 7 ـ مسؤول اجرايي اين آييننامه دبيرخانه هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور است.
اين آييننامه در هفت ماده و يك تبصره تنظيم و در تاريخ 29/9/73 به تصويب وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي رسيد.
اين آييننامه در هفت ماده و يك تبصره تنظيم و در تاريخ 29/9/73
به تصويب وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي رسيد.
شيوهنامه اجرايي آييننامه اجازه تأسيس كتابخانههاي عمومي غيردولتي
به اشخاص حقيقي و حقوقي
به استناد ماده 7 آييننامه اجازه تأسيس كتابخانههاي عمومي غيردولتي به اشخاص حقيقي و حقوقي، ضوابط عام شيوهنامة اجرايي آييننامه در جلسه مورخ 29/10/73 بدين شرح به تصويب هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور رسيده است :
الف ـ تعريف
كتابخانههاي عمومي غيردولتي به كتابخانهاي گفته ميشود كه افراد حقيقي و حقوقي واجد شرايط براي استفاده همگان تأسيس و اداره ميكنند.
ب ـ حدود فعاليت و خطمشي
كتابخانههاي عمومي غيردولتي بايد با در نظر گرفتن اهداف فرهنگي قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مطابق با سياستهاي مصوب و برنامههاي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي فعاليت داشته باشند و اقدامات آنها با ارتقاي فرهنگ عمومي و سطح معلومات و دانش مردم منافات نداشته باشد.
ج ـ تأسيس و اداره كتابخانههاي عمومي غيردولتي
مؤسس و يا مؤسسان كتابخانههاي عمومي غيردولتي شخص يا اشخاص حقيقي يا حقوقي هستند كه برطبق مفاد اين آييننامه اقدام به تأسيس كتابخانه ميكنند.
د ـ مدارك مورد نياز مؤسس يا مؤسسان و مديرمسؤول
1 ـ تقاضاي كتبي مؤسس يا مؤسسان (شخص يا اشخاص حقيقي و حقوقي).
2 ـ معرفي يك نفر به عنوان مديرمسؤول و نماينده تامالاختيار.
3 ـ تكميل پرسشنامه.
4 ـ چهار قطعه عكس كه پشتنويسي شده باشد (يك قطعه از عكسها روي پرسشنامه الصاق شود).
5 ـ گواهي پايان خدمت نظام وظيفه و يا معافيت دائم.
ه ـ شرايط مديرمسؤول
1 ـ اعتقاد و التزام عملي به مباني و احكام اسلامي و ولايت فقيه و قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران.
2 ـ تابعيت جمهوري اسلامي ايران.
3 ـ داشتن تأهل و بيش از 25 سال سن.
4 ـ سابقه كار آموزشي يا فرهنگي.
5 ـ داشتن مدرك ديپلم يا معادل حوزوي آن.
و ـ نحوه ارسال تقاضا
متقاضيان تأسيس كتابخانههاي عمومي غيردولتي ميتوانند مدارك خود را در استانها به نشاني ادارات كل فرهنگ و ارشاد اسلامي و در تهران به دبيرخانه هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور تحويل دهند. ادارات كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استانها پس از دريافت مدارك، در صورت كامل بودن اطلاعات مورد نياز، كلية مدارك را به دبيرخانه هيأت امنا ارسال خواهند كرد.
ز ـ صدور مجوز
پس از بررسي مدارك و تأييد صلاحيت مديرمسؤول در صورتي كه ساختمان كتابخانه ملكي يا اجارهاي باشد از آن بازديد و پس از ارائه تأييد، مجوز فعاليت صادر خواهد شد. در غير اين صورت زمين و نقشههاي تهيه شده براي ساخت كتابخانه بررسي و پس از انطباق با معيارهاي موجود اجازه شروع عمليات ساختماني صادر و پس از اتمام آن مجوز فعاليت صادر خواهد شد.
ح ـ منابع نيازهاي مالي
1 ـ سرمايه آورده مؤسس يا مؤسسان
2 ـ كمكهاي منابع غيردولتي و مردمي
3 ـ تسهيلات اعطايي تبصرههاي قانوني بودجه و استفاده از وام بانكي
4 ـ حق عضويتها
ط ـ ساختمان، فعاليت و كاركنان كتابخانه
1 ـ كتابخانه بايد از فضاي مناسب برخوردار باشد و در حد امكان از تجهيزات مناسب استفاده كند و چنانچه در جوار يك مجموعه فرهنگي در حال فعاليت باشد بايد ورودي آن جداگانه و محل رفت و آمد آن از ساير قسمتهاي مجتمع مجزا باشد.
2 ـ تالار مطالعه براي خواهران و برادران جدا باشد.
3 ـ كتابداران بايد داراي صلاحيت علمي و عملي باشند و موظفند در دورههايي كه از سوي دبيرخانه هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور تشكيل خواهد شد شركت كنند.
4 ـ مديرمسؤول كتابخانه موظف به ارائه گزارش فعاليت به دبيرخانه هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور است.
ي ـ نظارت بر فعاليت كتابخانههاي عمومي غيردولتي
نظارت بر فعاليت كتابخانههاي عمومي غيردولتي به عهده ادارات كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استانها بوده و نظارت عاليه با دبيرخانه هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور است كه علاوه بر نظارت كلي و بازرسي و ديگر وظايف به شكايات درخصوص نحوه ارائه خدمت و ساير امور رسيدگي خواهد كرد و در صورت بروز تخلف و يا عدم رعايت شئون اسلامي و مصالح ملي، دبيرخانه هيأت امنا پس از تذكر نسبت به لغو مجوز اينگونه كتابخانهها اقدام ميكند.
ك ـ كتابخانههاي عمومي غيردولتي فعال
به استناد ماده 4 آييننامه اجازه تأسيس كتابخانههاي عمومي غيردولتي به اشخاص حقيقي و حقوقي، كتابخانههاي عمومي شهرداريها، مساجد، مؤسسات آموزشي و فرهنگي و از اين قبيل نيز مشمول مفاد اين شيوهنامهاند. در صورتي كه آن كتابخانه در حال حاضر فعاليت باشند، مؤسس و يا مؤسسان آنها بايد با توجه به بند «د» اين شيوهنامه با ارائه تقاضا و معرفي مديرمسؤول و ساير مدارك اقدام به كسب مجوز كنند.
هيأتامناي كتابخانههاي عمومي كشور
موادي از آييننامه اماكن عمومي نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران
ماده 5 ـ متقاضيان صدور پروانه اماكن عمومي قبل از اخذ پروانه حق افتتاح اماكن خود را ندارند و در صورت تخلف مادامي كه پروانه تحصيل نكرده باشند از افتتاح آن مكان تا صدور پروانه به وسيله نيروي انتظامي جلوگيري خواهد شد.
ماده 6 ـ در صورتي كه هريك از صاحبان و يا مديران اماكن عمومي در مدت اعتبار از ضوابط مقرر نيروي انتظامي عدول كنندمراتب به مراجع صدور پروانه اعلام خواهد شد تا مطابق مقررات اقدام نمايند.
ماده 7 ـ چنانچه صاحبان اماكن عمومي بخواهند اداره امور داخلي خود را به ديگري واگذار نمايند بايستي مدير داخلي از طريق مراجع صدور پروانه به نيروي انتظامي معرفي تا پس از بررسيهاي لازم و تأييد صلاحيت مدير معرفي شده در پروانه صادره منظور گردد.
ماده 8 ـ صاحبان اماكن عمومي مكلفند كليه كاركنان خود را به نيروي انتظامي معرفي تا نسبت به تعيين صلاحيت آنان اقدامگردد و در صورت تغيير هريك از آنان مراتب را ظرف 48 ساعت اعلام نمايند.
ماده 10 ـ صاحبان كليه اماكن عمومي مكلفند آن دسته از مواد آييننامه و اعلاميههاي نيروي انتظامي را كه در ارتباط با نوع كار آن مكان دارد در محل مناسبي كه براي واردين قابلرؤيت باشد نصب نمايند.
ماده 13 ـ صاحبان و مديران كليه اماكن عمومي موظفند هر موقع و هرگونه توضيحاتي كه مأمورين نيروي انتظامي بخواهند بلاتأمل در حدود اطلاعاتي كه دارند با نهايت صحت به آنها بدهند.
ماده 14 ـ در تمامي ايامي كه اماكن عمومي داير هستند حضور متصدي يا مدير امكنه در محل الزامي است.
ماده 21 ـ پروانه متخلفين در موارد ذيل اخذ و به مراجع صدور پروانه ارسال تا نسبت به ابطال آن اقدام گردد.
1 ـ تسهيل يا فراهم نمودن وسيله عملي منافي عفت و شهوتراني در امكنه و يا استخدام و يا اجير نمودن اشخاص براي منظور فوق.
2 ـ تشكيل جلسات در محل امكنه عمومي براي مقاصد سوء و خلاف قانون عليه دولت و امنيت كشور.
3 ـ تهيه موجبات تسهيل خريد و فروش مواد افيوني و چرس و بنگ و استعمال آنها و همچنين فروش و عرضه هر نوع مشروبات الكي.
4 ـ طرحريزي و توطئه براي انجام مقاصد سوء و خلاف قانون نظير سرقت، خريد و فروش و نگهداري اموال مسروقه و غيره.
5 ـ هرگونه عمل شرطبندي و برد و باخت و قمار.
تبصره ـ ابطال پروانه مرتكبين تخلف از ماده 21 مانع از اجراي ساير مجازاتهاي شرعي و قانوني نخواهد شد.
ماده 22 ـ سخنراني و هر عمل ديگري كه خلاف منظور از تشكيل مكان عمومي و مفاد پروانه صادره مربوط به آن باشد بدون اجازه مخصوص نيروي انتظامي ممنوع است.
ماده 24 ـ در اماكن عمومي ايجاد صداهاي ناهنجار، اداي الفاظ ركيك و انجام حركات زشت و اعمالي كه موجب سلب آسايش ديگران يا ضرر به اموال عمومي ميشود ممنوع است و صاحبان اماكنعمومي مكلفند متخلف را به مأمورينانتظامي معرفينمايند.
ماده 28 ـ براي اماكن عمومي بايد نام فارسي با مضامين موافق عفت عمومي انتخاب و فقط به زبان فارسي هم روي تابلو نوشته شود.
ماده 29 ـ در كليه اماكن عمومي وسايل مقدماتي آتشنشاني طبق استاندارد آتشنشاني بايد مهيا باشد تا به موقع مورد بهرهبرداري قرار گيرد.
دبيرخانه هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور
آييننامه انتخاب كتابدار نمونه
مصوب مردادماه 1379
مقدمه
اهتمام جامعة اسلامي در پيروي از حديث نبوي «قيد و العلم بالكتاب» (دانش را با نگارش و يادداشت كردن به بند كشيده نگهداري كنيد) موجد تأسيس كتابخانهها به منزلة نهادي براي بشر دانش در قلمرو سرزمين اسلامي گرديد. با توسعه سريع كتابخانههاي عمومي در ساليان اخير كه به عنوان قلههاي رفيع اطلاعرساني هر شهر و روستا شناخته ميشوند، نقش كتابداران را كه با تلاشي مشتاقانه بذر دانش را در مزرعة جان انسانها ميافشانند بيش از پيش نمايان ساخته است.
اين آييننامه برآنست كه كتابداران برگزيده كشور را كه سعي و جدي وافر در انتقال دانش و ارزشهاي والاي اسلامي دارند قدر نهد.
اهداف
انتخاب كتابدار نمونه به منظور تحقق اهداف زير است :
1 . تقدير و تشويق از كتابداران نمونه در جهت عمل به حديث پيغمبر اكرم (ص) كه فرمودهاند «من لم يشكرالمخلوق لم يشكرالخالق».
2 . ايجاد حس مسؤوليت توأم با رعايت موازين اسلامي در برابر انجام وظايف محوله.
3 . ترغيب و تشويق به پژوهش و نوآوري.
4 . ارج گذاشتن به مجاهدت و ايثار در صحنههاي انقلاب اسلامي.
5 . ايجاد انگيزه به منظور ارتقاي بنيه علمي و عملي در كتابخانه.
6 . ايجاد روحيه رقابت سالم و سازنده در راستاي رشد و تعالي كتابداران.
الف ـ مقررات كلي
ماده 1 ـ كتابدار در اين آييننامه به كسي اطلاق ميشود كه به صورت رسمي يا قراردادي به عنوان كتابدار در كتابخانههاي عمومي اشتغال داشته باشد.
تبصره ـ كتابداراني كه در دبيرخانه هيأت امنا و ادارات كل فرهنگ و ارشاد اسلامي و ادارات تابعه به نحوي در امور مربوط به كتابخانههاي عمومي فعاليت دارند مشمول اين آييننامه ميگردند.
ماده 2 ـ كتابداران نمونه هر ساله در ايام برگزاري هفته كتاب معرفي خواهند شد.
تبصره ـ زمان سنجش و ارزيابي كتابداران نمونه از آغاز هفته كتاب به مدت يك سال ميباشد.
ماده 3 ـ داشتن حداقل سه سال سابقه كار كتابداري در كتابخانههاي عمومي و مراكز موضوع تبصره 1 ماده 1 و يا ساير كتابخانههاي معتبر براي انتخاب لازم است.
تبصره ـ رئيس، سرپرست و مسؤول كتابخانه از مزاياي مذكور در اين آييننامه بهرهمند خواهد شد.
ماده 4 ـ شركت در آزمون علمي تحت عنوان خودآموز كتابداري و اطلاعرساني مكاتبهاي الزامي است.
تبصره ـ آزمون فوق در سال دو بار انجام ميگيرد و كسب حداقل 50% امتياز در هر مرحله از آزمون الزامي است.
ماده 5 ـ انتخاب كتابداراني كه به علت ارتكاب تخلف اداري محكوم شدهاند تا دو سال مجاز نخواهد بود.
تبصره ـ انتخاب كتابداراني كه پرونده آنان در هيأت رسيدگي به تخلفات اداري مطرح ميباشد تا تعيين تكليف و صدور رأي مجاز نخواهد بود.
ب ـ ضوابط عام
فرم ارزشيابي
ماده 6 ـ كسب امتياز از فرم ارزشيابي از 25 امتياز به بالا به ازاي هر امتياز 3 نمره كه از حداكثر 15 نمره تجاوز نخواهد كرد.
سنوات خدمت
ماده 7 ـ سابقه خدمت به ازاي هر سال يك امتياز كه از حداكثر 30 امتياز تجاوز ننمايد.
تبصره ـ ملاك محاسبه سنوات خدمت براي كاركنان رسمي آخرين حكم كارگزيني و براي كاركنان قراردادي گواهي امور اداري واحد مربوط خواهد بود.
مدرك تحصيلي
ماده 8 ـ مبناي محاسبه مدرك تحصيلي براساس جدول زير خواهد بود.
ديپلم 12 امتياز فوقديپلم 14 امتياز ليسانس 16 امتياز فوقليسانس 18 امتياز دكتري 20 امتياز
تبصره 1 ـ مدارك تحصيلي طلاب حوزههاي علميه براساس معادل مدارك تحصيلي محاسبه خواهد شد.
تبصره 2 ـ مبناي محاسبه مدارك تحصيلي جانبازان و آزادگان براساس آخرين حكم استخدامي خواهد بود.
تبصره 3 ـ به دارندگان مدرك تحصيلي رشته كتابداري 2 امتياز افزوده ميشود.
ج ـ ضوابط خاص
تشويقات
ماده 9 ـ داشتن تشويقنامه برابر ضوابط جدول ذيل تا حداكثر 25 امتياز تعيين ميگردد.
1 وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي 10
2 دبيركل هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور 8
3 مديركل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان5
4 رئيس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي2
تبصره ـ تشويقنامههايي كه با عنوان درج در پرونده صادر گرديده است ملاك محاسبه خواهد بود.
مجاهدت و ايثار در صحنههاي انقلاب اسلامي
ماده 10 ـ مجاهدت و ايثار در صحنههاي انقلاب اسلامي شامل موارد ذيل است كه در مجموع داراي حداكثر 40 امتياز ميباشد.
خدمت در مناطق محروم
ماده 11 ـ خدمت در مناطق محروم كشور (براي افراد غيربومي) به ازاي هر سال خدمت 2 امتياز در نظر گرفته ميشود كه از حداكثر 20 امتياز تجاوز ننمايد.
ماده 12 ـ خدمت افراد بومي در مناطق محروم كشور به ازاي هر سال خدمت يك امتياز در نظر گرفته ميشود كه از حداكثر 10 امتياز تجاوز ننمايد.
ماده 13 ـ متعهدين خدمت در مناطق محروم كشور در ازاي مدت تعهد در صورت غيربومي بودن از نصف امتياز ماده 11 و در صورت بومي بودن از نصف امتياز ماده 12 بهرهمند ميشوند.
تبصره ـ منظور از مناطق محروم، مناطقي است كه طي آخرين بخشنامه اداره كل امور اداري وزارت متبوع مشخص و ابلاغ گرديده است.
شركت در ساماندهي كتابخانههاي مناطق محروم
ماده 14 ـ شركت داوطلبانه كتابداران در طرح ساماندهي كتابخانهها به ازاي هر ماه 1 امتياز، حداكثر 12 امتياز.
تبصره ـ تعيين كتابخانه منطقه محروم با نظر دبيرخانه هيأت امنا و هماهنگي ادارات كل ارشاد اسلامي استانها خواهد بود.
1 . حضور داوطلبانه در جبههها به صورت نيروي رزمي به ازاي هر ماه يك امتياز در نظر گرفته ميشود حداكثر 10 امتياز.
2 . حضور داوطلبانه در جبهه بصورت نيروي غيررزمي (تداركات،پشتيباني،آموزشي) بازاي هر ماه 5/0 امتياز حداكثر 5 امتياز.
3 . كسب درجات جانبازي انقلاب اسلامي به ازاي هر 5% جانبازي يك امتياز، حداكثر 10 امتياز.
4 . وابستگي درجه يك (پدر، مادر، همسر، فرزند) براي خانوادههاي محترم شهدا و مفقودين 5 امتياز.
5 . آزادگان از حداكثر (30) امتياز بهرهمند ميگردند.
6 . شركت در طرحهاي امدادرساني به آسيبديدگان ناشي از حوادث طبيعي و غيرمترقبه نظير سيل و زلزله با ارائه گواهي از هلال احمر، به ازاي هر هفته مددرساني 2 امتياز، حداكثر 5 امتياز.
7 . شركت در بازسازي مناطق جنگي به ازاي هر ماه 1 امتياز، حداكثر 5 امتياز.
تبصره 1 ـ ارائه گواهي معتبر از نهادهاي ذيربط براي موارد فوق الزامي است.
تبصره 2 ـ هريك از بندهاي 1 و 2 مشمول قبل از استخدام نيز ميگردد.
پژوهش و نوآوري
ماده 15 ـ پژوهش و نوآوري شامل موارد ذيل است كه در مجموع داراي حداكثر 40 امتياز ميباشد.
1 . تحقيق، تأليف، ترجمه متون در زمينه علوم كتابداري و اطلاعرساني حداكثر 20 امتياز.
2 . ابتكار و ارائه طرحهاي نو در زمينه علوم كتابداري و اطلاعرساني حداكثر 15 امتياز.
تبصره ـ در صورتي كه موضوع تحقيق و پژوهش و طرح در ارتباط با كتابخانههاي عمومي باشد 5 امتياز افزوده ميشود.
تبصره 1 ـ گواهي صادره از كميته ارزشيابي دبيرخانه هيأت امنا مبني بر تأييد موارد فوق ملاك محاسبه خواهد بود.
تبصره 2 ـ ضوابط امتيازات توسط كميته ارزشيابي تعيين خواهد شد.
شركت در نظام مديريت مشاركتي
ماده 16 ـ شركت فعال در طرح نظام مشاركت با تأييد گروه و كميته نظام مشاركت حداكثر 50 امتياز به شرح زير:
ـ ارائه پيشنهاد برابر ضوابط آييننامه مربوط به ازاي هر پيشنهاد 1 امتياز، حداكثر 5 امتياز.
ـ پيشنهادات پذيرفته شده به ازاي هر پيشنهاد 3 امتياز، حداكثر 15 امتياز.
ـ پيشنهادات پذيرفته شده براي اجرا به ازاي هر پيشنهاد اجرايي 10 امتياز حداكثر 30 امتياز.
تلاشهاي شغلي
ماده 17 ـ تدريس در زمينه علوم كتابداري برابر ضوابط جدول ذيل تا حداكثر 15 امتياز تعيين ميگردد :
تدريس در دوره ضمن خدمت و كارآموزي كتابخانه 4 امتياز
تدريس در مقطع كارداني 6 امتياز
تدريس در دوره كارشناسي 8 امتياز
تدريس در دوره كارشناسي ارشد 10 امتياز
تبصره ـ ارائه گواهي تدريس از مراكز آموزشي معتبر الزامي است.
ماده 18 ـ افزايش سطح علمي در زمينه علوم كتابداري و اطلاعرساني برابر امتيازات حاصله از آزمون علمي تا حداكثر 25 امتياز تعيين ميگردد.
تبصره ـ ملاك محاسبه ميانگين كسب امتياز از آزمون علمي از 50 نمره به بالا به ازاي هر 10 نمره 5 امتياز خواهد بود.
ماده 19 ـ انجام و مشاركت در فعاليتهاي فوقبرنامه در كتابخانه به منظور جلب و جذب اعضا و مراجعين تا حداكثر 10 امتياز تعيين ميشود.
تبصره ـ نوع فعاليتهاي فوق برنامه بايد با اهداف كتابخانههاي عمومي هماهنگي داشته باشد.
ماده 20 ـ ايجاد ارتباط با نهادهاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي جامعه بويژه انجمن كتابخانه به منظور رفع موانع و مشكلات مادي و معنوي كتابخانه و جلب و جذب عامه مردم به كتابخواني تا حداكثر 10 امتياز مقرر ميگردد.
ماده 21 ـ رضايت مراجعين و اعضاي كتابخانه از نحوه عملكرد كتابدار تا حداكثر 10 امتياز تعيين ميگردد.
تبصره ـ ملاك ارزيابي، اشتهار كتابدار به حسن سلوك و حسن خلق با مراجعان و تأييد آن توسط مسؤولان مربوط خواهد بود.
ماده 22 ـ گذراندن دورههاي ضروري آموزشي ضمن خدمت با ارائه گواهي معتبر از واحد آموزشي ذيربط در برابر هر 30 ساعت 1 امتياز كه حداكثر 15 امتياز منظور خواهد شد.
ماده 23 ـ كتابدار موضوع تبصره ذيل ماده 4 (به نسبت فعاليت مؤثر) از حداقل 2 امتياز تا حداكثر 25 امتياز بهرهمند خواهد شد.
فعاليتهاي فوقالعاده
ماده 24 ـ ارائه كارهاي مفيد هنري با گواهي معتبر از كارشناس ذيصلاح و تأييد اداره متبوع به شرح جدول ذيل امتياز داده ميشود كه از حداكثر 6 امتياز تجاوز ننمايد.
شهرستان 2 امتياز
استان 4 امتياز
كشور 6 امتياز
ماده 25 ـ كسب مقام در مسابقاتي از قبيل حفظ و قرائت قرآن كريم با ارائه گواهي از نهاد برگزاركننده به شرح جدول ذيل حداكثر 12 امتياز تعيين خواهد شد.
نام محل اول دوم سوم
شهرستان 5 4 3
استان 7 6 5
كشور 12 10 8
تبصره ـ كساني كه مفتخر به كسب مقام در خارج از كشور ميگردند از حداكثر امتياز بهرهمند خواهند شد.
روش و مراحل انتخاب
مرحله اول
ماده 26 ـ ستاد انتخاب كتابدار نمونه هر شهرستان براي كليه كتابداران حائز شرايط، جدول امتيازبندي را تكميل نموده و تا 10 نفر كتابدار يك نفر و به ازاي هر 10 نفر اضافه يك نفر از حائزين بالاترين امتيازات را انتخاب و فهرست اسامي منتخبان را به پيوست جدولهاي امتياز و مدارك هستند آنان به ستاد انتخابات كتابدار نمونه در استان معرفي نمايند.
تبصره 1 ـ ستاد انتخاب كتابدار نمونه در شهرستان با تركيب زير تشكيل ميشود :
1 . مسؤول امور كتابخانههاي عمومي شهرستان.
2 . رئيس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان.
3 . يك نفر از كتابداران شهرستان به انتخاب مديركل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان.
تبصره 2 ـ كتابداران كتابخانههاي مستقر در شهرستانها فاقد اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي توسط ستاد انتخابات كتابدار نمونه استان مطابق ماده 26 ارزيابي ميشوند.
مرحله دوم
ماده 27 ـ ستاد انتخاب كتابدار نمونه در استان ابتدا كليه جدولهاي امتيازبندي كتابداران نمونه هر شهرستان را بررسي و پس از اصلاح احتمالي آنها و تأييد امتيازات كسب شده از بين حائزين بالاترين امتيازات تا 3 نفر كتابدار يك نفر و به ازاي هر 3 نفر اضافه يك نفر انتخاب كرده و فهرست اسامي منتخبين را به پيوست جدولهاي امتياز و مدارك مستند آنان به ستاد مركزي انتخاب كتابدار نمونه مستقر در دبيرخانه هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور معرفي نمايند.
تبصره ـ ستاد انتخاب كتابدار نمونه در استان با تركيب زير تشكيل ميشود :
1 . مديركل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان.
2 . معاون فرهنگي اداره كل.
3 . معاون امور كتابخانههاي عمومي استان (اولويت 1)، رئيس اداره امور كتابخانههاي عمومي استان (اولويت 2).
مرحله سوم
ماده 28 ـ ستاد مركزي انتخاب كتابدار نمونه در كشور پس از بررسي و تأييد امتيازات كسب شده از بين منتخبين استانها 5 نفر او را به عنوان كتابدار نمونه كشور انتخاب و معرفي خواهد نمود.
تبصره ـ ستاد مركزي انتخاب كتابدار نمونه در كشور با تركيب زير تشكيل ميشود :
1 . دبيركل هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور.
2 . معاون هيأت امناي كتابخانههاي عمومي كشور.
3 . مدير امور كتابخانههاي عمومي كشور.
4 . دو نفر از كارشناسان به انتخاب دبيركل.
ه ـ نحوه تقدير
ماده 29 ـ كتابداران نمونهاي كه از شهرستان به استان و از استان به ستاد مركزي معرفي ميشوند توسط ستادهاي مربوطه طي مراسمي در هفته كتاب به نحو مقتضي مورد تشويق و تقدير قرار خواهند گرفت.
تبصره ـ كليه كتابداران نمونه شهرستان به استثناء كتابداران نمونه استان كه مورد تقدير مديران كل قرار ميگيرند توسط رؤساي ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان كتباً مورد تقدير قرار خواهند گرفت.
ماده 30 ـ كتابداران نمونهاي كه از استانها به ستاد مركزي معرفي ميشوند طي مراسم ويژه در وزارتخانه از آنان تجليل و تكريم به عمل آمده و به نفرات برگزيده ستاد مركزي لوح تقدير و جوايز ويژه و به نفر برگزيده هر استان لوح تقدير اهدا خواهد شد.
تبصره ـ صدور تقديرنامه براي كتابداران نمونه استان كه مورد تقدير مقام عالي وزارت قرار ميگيرند لازم نيست.
ماده 31 ـ از انتخاب مجدد كتابدار نمونه در سطح كشور تا 5 سال، در سطح استان تا 3 سال و در سطح شهرستان تا 2 سال خودداري خواهد شد اما همه ساله در مراسم هفته بزرگداشت مقام كتابدار مورد تكريم و تجليل قرار خواهند گرفت.
ماده 32 ـ اين آييننامه در 32 ماده و 28 تبصره تهيه و تنظيم گرديد كه از تاريخ تصويب براي كليه مبادي ذيصلاح لازمالاجراست.
اين آييننامه در 32 ماده و 28 تبصره تهيه و تنظيم گرديد كه از تاريخ
تصويب براي كليه مبادي ذيصلاح لازمالاجراست.
